Adhuruesit e notit që kërkojnë vendin e përsosur për t’u larë ka shumë gjasa të jenë në ujëra të sigurta në Europë – të paktën sa i përket përmbajtjes kimike. Analiza më e fundit e Agjencisë Europiane të Mjedisit (EEA), e cila shqyrtoi 22,127 pika bregdetare, liqenore dhe lumore, vlerësoi si “të shkëlqyera” 85% të vendeve për larje.
Qipro u shpall destinacioni më i mirë për notuesit, me mbi 99% të ujërave të saj që morën vlerësimin maksimal. Ky vend është renditur vazhdimisht ndër më të mirët gjatë viteve, duke ofruar vende mahnitëse si Aya Napa, Plazhi Nissi, Gjiri i Fikut dhe Gjiri Konnos, ndër të tjera.
Lajm i mirë për ata që do të udhëtojnë drejt Detit të Zi këtë verë: Bullgaria u ngjit me tre pozicione dhe u rendit e dyta, me një rezultat prej 98% të ujërave të vlerësuara si “të shkëlqyera”.
Pse Shqipëria renditet e fundit?
Megjithatë, gjetjet e raportit të EEA-së nuk janë aq pozitive për Shqipërinë, një nga destinacionet në zhvillim të turizmit në Europë. Ajo shënon përqindjen më të ulët të ujërave të vlerësuara si me cilësi “të shkëlqyer” (16%) dhe përqindjen më të lartë të pikave të renditura si “të dobëta” (23%).
Universiteti Bujqësor i Tiranës thotë se shumë zona të banuara me mbi 5,000 banorë kanë munguar deri së fundmi në impiantet e trajtimit të ujërave të ndotura, gjë që ka sjellë derdhjen e drejtpërdrejtë të ujërave të zeza në det apo lumenj.
Në veçanti, “sistemi i kanalizimeve në qytetin e Durrësit ka qenë prej vitesh një problem si për banorët, ashtu edhe për ekosistemet”, thuhet në European Journal of Environment & Earth Sciences.
Ndotja nga plastika dhe mikroplastika paraqet probleme të tjera shtesë. Pas Malit të Zi dhe Maqedonisë së Veriut, Shqipëria renditej e treta për sasinë më të lartë të hedhjes të plastikës në ujë për frymë, me tre kilogramë në vit. Këto të dhëna vijnë nga një raport i vitit 2020 i publikuar nga Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN).
Megjithatë, me ndihmën e Bashkimit Europian dhe Bankës Botërore, vendi po ndërmerr hapa të rëndësishëm, duke investuar miliona euro për zgjerimin e infrastrukturës së trajtimit të ujërave dhe përmirësimin e menaxhimit të pellgjeve lumore, veçanërisht në zona si Divjakë, Durrës, Kavajë, Ksamil, Lezhë, Orikum, Sarandë, Spille, Velipojë dhe Vlorë, ndër të tjera.
Ndalim për larje? Zona në Francë, Itali dhe Spanjë nën vëzhgim
Harta interaktive e EEA-së tregon një numër të madh pikash të rrezikshme në rajonet jugore dhe qendrore të Francës, si dhe në brendësi të Korsikës. Në Itali, përqendrimet më të mëdha të pikave me cilësi të dobët ndodhen në jug: në veri të Reggio Calabrias dhe pranë Napolit e Salernos.
As ishulli i mrekullueshëm spanjoll i Palma de Mallorca nuk është plotësisht imun: uji në Playa Tamarells, Playa de Albercuix dhe Cala Egos është klasifikuar si me cilësi të dobët. Ndërmjet viteve 2019 dhe 2023, gjithsej 58 pika larjeje në BE janë vlerësuar vazhdimisht si “të dobëta”. Prej tyre, 30 ndodhen në Itali, 20 në Francë, nga dy në Danimarkë, Holandë dhe Suedi, dhe nga një në Estoni dhe Spanjë.
“Vetëm pesë nga këto vende arritën të përmirësojnë cilësinë e ujërave të tyre në një nivel të paktën të mjaftueshëm deri në vitin 2024”, thuhet në raportin e EEA-së.
Sipas Direktivës së BE-së për Ujërat e Përshtatshme për Larje, çdo vend që klasifikohet si “i dobët” për të paktën pesë vite radhazi duhet t’i nënshtrohet një ndalimi të përhershëm për larje, ose të shoqërohet me një paralajmërim të përhershëm kundër larjes.
Çfarë duhet të keni parasysh kur zgjidhni vendin për t’u larë?
Ujërat e përshtatshme për not duhet të kenë nivele të ulëta të baktereve E. coli dhe enterokokëve intestinalë, të cilat janë baktere fekale që vijnë nga ujërat e zeza dhe plehrat organike. Nëse gëlltiten, ato mund të shkaktojnë diarre, dhimbje barku, infeksione urinare dhe sëmundje të tjera. Prania e lulëzimeve cianobakteriale—të njohura ndryshe si alga blu të gjelbra (edhe pse në fakt nuk janë alga)—është gjithashtu tregues i cilësisë së dobët të ujit.
Ato janë të pranishme natyrshëm si në ujërat e kripura ashtu edhe në ato të ëmbla, por nëse nivelet rriten shumë, toksinat që prodhojnë mund të shkaktojnë të përziera, dobësi muskulore, irritime dhe madje vdekje të kafshëve përmes thithjes ose kontaktit me lëkurën. Për më tepër, këto mund të shkaktojnë erëra të pakëndshme dhe turbullirë të ujit (i ashtuquajturi “efekti i supës me bizele”). Lulëzimet e cianobaktereve përhapen lehtë për shkak të rrjedhjeve bujqësore dhe ujërave të zeza, ndaj sistemet e mira të kanalizimeve janë thelbësore për të kontrolluar lëndët ushqyese që i nxisin ato.
Megjithatë, disa shenja të cilësisë së dobët të ujit janë më të vështira për t’u dalluar me sy të lirë, për shembull kur bëhet fjalë për ndotës kimikë si merkuri.
“Këta ndotës nuk kapen nga monitorimi i ujërave për larje, edhe kur tejkalojnë kufijtë ligjorë”, thuhet në raportin e EEA-së.
Prandaj, është gjithmonë më mirë të bëni një kërkim të plotë për vendin që keni zgjedhur, sesa të gjykoni cilësinë vetëm përmes vëzhgimit me sy.
