Në një fjalim në Forumin Ekonomik Botëror në Zvicër, të mërkurën, presidenti Trump qortoi aleatët evropianë dhe ripohoi ambiciet e tij për të marrë Groenlandën.
Trump gjithashtu shtrembëroi historinë e Groenlandës, sulmoi Organizatën e Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO) dhe përsëriti pretendime të rreme tashmë të njohura mbi ekonominë dhe bilancin e tij personal.
Ja një verifikim faktesh të kryera nga Financial Time.
ÇFARË U THA
“Pas luftës, ne ia dhamë Groenlandën përsëri Danimarkës. Sa budallenj që ishim që e bëmë këtë? Por e bëmë. Ia dhamë përsëri”.
Ky pretendim është i gabuar. Trump me shumë gjasë i referohej një pakti mbrojtës të periudhës së Luftës së Dytë Botërore mes Shteteve të Bashkuara dhe Danimarkës. Por ajo marrëveshje nuk i dha SHBA-ve sovranitet apo kontroll mbi Groenlandën.
Në vitin 1941, pas pushtimit nazist të Danimarkës, ambasadori danez në Uashington nënshkroi marrëveshjen, duke i dhënë SHBA-ve të drejta për baza ushtarake në Groenlandë, në këmbim të mbrojtjes së ishullit.
Steven Press, profesor historie në Universitetin Stanford, kërkimet e të cilit fokusohen te sovraniteti evropian, tha se pakti ishte “ligjërisht i lëkundur, sepse nuk përfshinte shtetin danez përtej ambasadorit në SHBA, i cili në thelb vepronte si një qeveri në mërgim”.
Mikkel Runge Olesen, studiues në Institutin Danez për Studime Ndërkombëtare në Kopenhagë, pranoi se edhe pse ambasadori në thelb “veproi i pavarur”, kishte një kufi të qartë për atë që ai kishte rënë dakord. “Por sigurisht që ai nuk ia dorëzoi ishujt”, shtoi Olesen. “Ai dha vetëm të drejta për baza”.
Pakti përmban disa referenca për sovranitetin e Danimarkës mbi Groenlandën, duke e quajtur mbretërinë “atdheu amë” i ishullit. Një pasazh thotë: “Qeveria e Shteteve të Bashkuara të Amerikës ripohon njohjen dhe respektin e saj për sovranitetin e Mbretërisë së Danimarkës mbi Groenlandën”.
Nëse SHBA-të do të kishin vendosur ta merrnin Groenlandën me forcë në përfundim të Luftës së Dytë Botërore, “Danimarka nuk do të kishte mundur të bënte asgjë për ta ndalur”, tha Olesen. “Por nuk do të kishte asnjë bazë ligjore për këtë”, shtoi ai.
Press tha se deklarata e Trump do të ishte më e saktë “nëse besojmë se sovraniteti ka të bëjë kryesisht me forcën e pastër, më shumë sesa me traktate apo pëlqimin popullor”. Por ai theksoi se “përtej logjikës së forcës brutale, SHBA-të nuk kishin asnjë autoritet për ta ‘mbajtur’ apo për të pretenduar sovranitet mbi Groenlandën”.
Në vitin 1951, pasi administrata Truman u përpoq pa sukses ta blinte Groenlandën, SHBA-të njohën sërish sovranitetin danez mbi ishullin në një marrëveshje ushtarake që i lejonte të vazhdonte ndërtimin e bazave atje.
“Sovraniteti danez ka qenë dhe mbetet baza ligjore për praninë ushtarake amerikane”, tha Press. “Është sovraniteti i Danimarkës që i jep SHBA-ve të drejta ushtarake atje”.
ÇFARË U THA
“Derisa erdha unë, NATO supozohej të paguante vetëm 2 për qind të PBB-së, por nuk po e bënin. Shumica e vendeve nuk po paguanin asgjë. Shtetet e Bashkuara po paguanin praktikisht 100 për qind të NATO-s. Dhe unë e ndalova këtë. Thashë: ‘Kjo nuk është e drejtë’. Por më e rëndësishmja, e bëra NATO-n të paguante 5 për qind, dhe tani po paguajnë”.
Ky pretendim është i pasaktë. Prej vitesh, Trump e ka keqinterpretuar shpenzimin ushtarak të vendeve të NATO-s. Vendet anëtare japin kontribute direkte në buxhetin e përbashkët bazuar në të ardhurat kombëtare dhe, njëkohësisht, bien dakord të shpenzojnë një përqindje të caktuar të PBB-së për mbrojtjen.
Ankesat e Trump gjatë mandatit të tij të parë çuan në uljen e kontributit të SHBA-ve në fondin e përbashkët të NATO-s. SHBA kishte paguar rreth 22 për qind të buxhetit qendror të aleancës, por kjo shifër ra në 16 për qind në vitin 2019 dhe në 15 për qind këtë muaj.
Në vitin 2014, vendet anëtare u zotuan të rrisnin shpenzimet ushtarake në 2 për qind të PBB-së, me afat 10-vjeçar. Vetëm katër nga mbi 30 vende e përmbushnin këtë objektiv në vitin 2016. Numri u rrit në tetë në vitin 2020 (viti i fundit i mandatit të parë të Trump), në 18 në vitin 2024 dhe në 31 vende në vitin 2025. Ndërsa zyrtarë të NATO-s dhe ekspertë i atribuojnë Trump-it një rol në rritjen e shpenzimeve, pushtimi i Ukrainës nga Rusia ka pasur gjithashtu ndikim të madh.
Trump ka të drejtë kur thotë se, me nxitjen e tij, vendet e NATO-s ranë dakord vitin e kaluar të rrisin shpenzimet ushtarake në 5 për qind të të ardhurave kombëtare deri në vitin 2035. Por kjo ende nuk ka ndodhur. Në fund të vitit 2025, asnjë vend nuk e kishte arritur pragun 5 për qind.
ÇFARË U THA
“Pra, çfarë kemi marrë ne nga NATO? Asgjë, përveçse kemi mbrojtur Evropën nga Bashkimi Sovjetik dhe tani nga Rusia”.
Kjo është e pavërtetë. NATO ka aktivizuar klauzolën e mbrojtjes së ndërsjellë vetëm një herë në historinë e saj: pas sulmeve të 11 shtatorit.
Aleatët e NATO-s u angazhuan aktivisht në luftën amerikane kundër terrorizmit, sipas Nenit 5 të Traktatit të Atlantikut të Veriut, i cili përcakton se një sulm ndaj një anëtari konsiderohet sulm ndaj të gjithëve.
NATO zhvilloi operacione kundër terrorizmit, duke dislokuar avionë radarë mbi SHBA-të dhe forca detare që patrullonin Mesdheun. Aleatët dërguan dhjetëra mijëra trupa në Afganistan, përfshirë 18 mijë nga Danimarka, prej të cilëve 43 humbën jetën mes viteve 2002 dhe 2014.
PRETENDIME TË TJERA
Trump bëri edhe një sërë pretendimesh të tjera të pasakta, të verifikuara më herët nga The Neë York Times:
– Ai pretendoi gabimisht se kishte sjellë 18 trilionë dollarë investime. (Shifra është dyfishi i asaj që ka raportuar vetë Shtëpia e Bardhë dhe bazohet në premtime të gjera.)
– Ai tha se ligji për taksat dhe politikat e brendshme, i nënshkruar verën e kaluar, përfshinte “pa taksa për Sigurimet Shoqërore”. (Ligji uli taksat mbi të ardhurat nga Sigurimet Shoqërore, por nuk i hoqi ato plotësisht.)
– Ai pretendoi se Kina nuk ka ferma ere. (Kina ka më shumë ferma ere dhe kapacitet energjie nga era se çdo vend tjetër.)
– Ai tha se paraardhësi i tij i kishte dhënë Ukrainës 350 miliardë dollarë. (Vlerësimet zyrtare dhe të pavarura janë rreth gjysma e kësaj shifre.)
– Ai pretendoi se kishte “zgjidhur tetë luftëra”. (Roli i tij është i diskutueshëm në disa raste dhe luftimet nuk kanë përfunduar në të tjera.)
– Ai deklaroi gabimisht se çmimet e ushqimeve “po bien”. (Çmimet vazhdojnë të rriten.)
– Ai pretendoi se çmimet e barnave me recetë kishin rënë me “5, 6, 7, 800 për qind”, madje edhe “2.000 për qind”. (Të dhënat zyrtare tregojnë rritje të çmimeve.)
– Ai pretendoi se administrata Biden lejoi hyrjen e “11.888 vrasësve” në SHBA. (Shifra përfshinte emigrantë që kishin hyrë në vend gjatë 40 viteve të fundit.)
– Ai tha pa prova se sulmet e tij ushtarake ndaj anijeve ulën trafikun detar të drogës me 97.2 për qind. (Sipas të dhënave dhe ekspertëve, kjo është shumë e pamundur.)
