Shtetet e Bashkuara duket se janë gati të godasin Iranin brenda pak ditësh.
Ndërsa objektivat e mundshme janë kryesisht të parashikueshme, rezultati nuk është.
Pra, nëse nuk arrihet një marrëveshje e minutës së fundit me Teheranin dhe Presidenti Donald Trump vendos të urdhërojë forcat amerikane të sulmojnë, atëherë cilat janë rezultatet e mundshme?
1- Goditje kirurgjikale, viktima minimale civile, një kalim drejt demokracisë
Forcat ajrore dhe detare amerikane kryejnë goditje të kufizuara dhe precize duke synuar bazat ushtarake të Gardës Revolucionare Islamike të Iranit (IRGC) dhe njësinë Basij – një forcë paramilitare nën kontrollin e IRGC – vendet e lëshimit dhe ruajtjes së raketave balistike, si dhe programin bërthamor të Iranit.
Një regjim tashmë i dobësuar rrëzohet, duke kaluar eventualisht në një demokraci të vërtetë ku Irani mund t’i bashkohet pjesës tjetër të botës.
Ky është një skenar shumë optimist. Ndërhyrja ushtarake perëndimore si në Irak ashtu edhe në Libi nuk solli një tranzicion të qetë drejt demokracisë. Edhe pse i dha fund diktaturave brutale në të dy rastet, ajo solli vite kaosi dhe gjakderdhjeje.
Siria, e cila kreu revolucionin e saj, duke rrëzuar Presidentin Bashar Al-Assad pa mbështetje ushtarake perëndimore në 2024, deri tani ka ecur më mirë.
2- Regjimi mbijeton, por moderon politikat e tij
Kjo mund të quhet gjerësisht “modeli venezuelian”, ku veprimi i shpejtë dhe i fuqishëm amerikan e lë regjimin në këmbë, por me politikat e tij të moderuara.
Në rastin e Iranit, kjo do të thoshte se Republika Islamike mbijeton, gjë që nuk do të kënaqte shumë iranianë, por detyrohet të kufizojë mbështetjen e saj për milicitë e dhunshme në Lindjen e Mesme, të ndalojë ose kufizojë programet e saj bërthamore dhe të raketave balistike, si dhe të zbusë shtypjen e protestave brenda vendit.
Sërish, kjo është në skajin më pak të mundshëm të shkallës.
Udhëheqja e Republikës Islamike ka mbetur sfiduese dhe rezistente ndaj ndryshimit për 47 vjet. Ajo duket e paaftë për të ndryshuar kurs tani.
3- Regjimi shembet, zëvendësohet nga sundimi ushtarak
Shumë mendojnë se ky është rezultati më i mundshëm.
Ndërsa regjimi është qartësisht jopopullor për shumë njerëz, dhe çdo valë protestash gjatë viteve e dobëson më tej, mbetet një shtet i thellë sigurie i madh dhe i përhapur me interes të madh për ruajtjen e status quo-së.
Arsyet kryesore pse protestat deri tani nuk kanë arritur ta rrëzojnë regjimin janë se nuk ka pasur dezertime të rëndësishme në anën e tyre, ndërsa ata që janë në kontroll janë të gatshëm të përdorin forcë dhe brutalitet të pakufizuar për të qëndruar në pushtet.
Në konfuzionin pas çdo goditjeje amerikane është e imagjinueshme që Irani të përfundojë i sunduar nga një qeveri e fortë ushtarake e përbërë kryesisht nga figura të IRGC-së.
4- Irani hakmerret duke sulmuar forcat amerikane dhe fqinjët
Irani ka premtuar të hakmerret ndaj çdo sulmi amerikan, duke thënë se “gishti i tij është në këmbëz”.
Ai nuk është aspak i barabartë me fuqinë e Marinës dhe Forcave Ajrore të SHBA-së, por mund të godasë me arsenalin e tij të raketave balistike dhe dronëve, shumë prej të cilëve të fshehur në shpella, nën tokë ose në male të largëta.
Ka baza dhe objekte amerikane të shpërndara përgjatë anës arabe të Gjirit, veçanërisht në Bahrein dhe Katar, por Irani gjithashtu mund të synojë infrastrukturën kritike të çdo vendi që e konsideron bashkëpunëtor në një sulm amerikan, si Jordania.
Sulmi shkatërrues me raketa dhe dronë ndaj objekteve petrokimike të Saudi Aramco në 2019, i atribuar një milicie të mbështetur nga Irani në Irak, tregoi sa të prekshëm ishin sauditët ndaj raketave iraniane.
Fqinjët arabë të Gjirit të Iranit, të gjithë aleatë të SHBA-së, janë kuptueshëm shumë të shqetësuar tani se çdo veprim ushtarak amerikan do të përfundojë duke u kthyer kundër tyre.
5- Irani hakmerret duke vendosur mina në Gjirin Persik
Kjo ka qenë prej kohësh një kërcënim i mundshëm për transportin global dhe furnizimet me naftë që nga lufta Iran-Irak e viteve 1980-88, kur Irani vërtet minoi rrugët detare dhe anijet britanike për pastrimin e minave ndihmuan në pastrimin e tyre.
Ngushtica e Hormuzit midis Iranit dhe Omanit është një pikë kritike bllokimi. Rreth 20% e eksporteve botërore të gazit natyror të lëngshëm (LNG) dhe midis 20-25% e naftës dhe nënprodukteve të saj kalojnë përmes kësaj ngushtice çdo vit.
Irani ka kryer stërvitje në vendosjen e shpejtë të minave detare. Nëse do ta bënte këtë, kjo do të ndikonte në mënyrë të pashmangshme tregtinë botërore dhe çmimet e naftës.
6- Irani hakmerret duke fundosur një anije luftarake amerikane
Një kapiten i Marinës Amerikane në bordin e një anijeje luftarake në Gjirin Persik më tha njëherë se një nga kërcënimet nga Irani që e shqetëson më shumë është një “sulm me tufë”.
Kjo është kur Irani lëshon kaq shumë dronë me eksploziv të lartë dhe varka torpedoje të shpejta ndaj një ose disa objektivave, saqë edhe mbrojtjet e frikshme afër-sipërfaqësore të Marinës Amerikane nuk janë në gjendje t’i eliminojnë të gjitha në kohë.
Marina e IRGC-së ka zëvendësuar prej kohësh marinën konvencionale iraniane në Gjirin Persik, disa nga komandantët e së cilës madje ishin trajnuar në Dartmouth gjatë kohës së Shahut.
Ekuipazhet detare iraniane kanë përqendruar shumë nga trajnimi i tyre në luftën jokonvencionale ose “asimetrike”, duke kërkuar mënyra për të kapërcyer ose shmangur avantazhet teknike të armikut të tyre kryesor, Flotës së Pestë të Marinës Amerikane.
Fundosja e një anijeje luftarake amerikane, e shoqëruar me kapjen e mundshme të të mbijetuarve nga ekuipazhi, do të ishte një poshtërim masiv për SHBA-në.
Ndërsa ky skenar konsiderohet i pamundur, shkatërruesi me vlerë miliardë dollarë USS Cole u dëmtua rëndë nga një sulm vetëvrasës i Al-Kaedës në portin e Adenit në 2000, duke vrarë 17 marinarë amerikanë.
Më parë, në 1987, një pilot irakian gabimisht qëlloi dy raketa Exocet ndaj një anijeje luftarake amerikane, USS Stark, duke vrarë 37 marinarë.
7- Regjimi shembet, zëvendësohet nga kaosi
Ky është një rrezik shumë real dhe është një nga shqetësimet kryesore të fqinjëve si Katari dhe Arabia Saudite.
Përveç mundësisë së një lufte civile, siç u përjetua në Siri, Jemen dhe Libi, ekziston gjithashtu rreziku që në kaos dhe konfuzion, tensionet etnike të shpërthejnë në konflikt të armatosur, ndërsa kurdët, baluçët dhe pakicat e tjera përpiqen të mbrojnë popullin e tyre mes një vakuumi kombëtar pushteti.
Pjesa më e madhe e Lindjes së Mesme do të ishte patjetër e lumtur të shihte fundin e Republikës Islamike, askush më shumë se Izraeli, i cili tashmë ka dhënë goditje të rënda ndaj përfaqësuesve të Iranit në rajon dhe që frikësohet nga një kërcënim ekzistencial nga programi i dyshuar bërthamor i Iranit.
Por askush nuk dëshiron të shohë vendin më të madh të Lindjes së Mesme sipas popullsisë – rreth 93 milion – të zhytet në kaos, duke shkaktuar një krizë humanitare dhe refugjatësh.
Rreziku më i madh tani është se Presidenti Trump, pasi ka grumbulluar këtë forcë të fuqishme pranë kufijve të Iranit, vendos se duhet të veprojë ose të humbasë fytyrën, dhe një luftë fillon pa një gjendje përfundimtare të qartë dhe me pasoja të paparashikueshme dhe potencialisht dëmtuese./BBC
