Në një zonë të ndotur, tepër të rrezikshme për jetën e njeriut, kuajt më të egër në botë galopojnë lirisht.
Në të gjithë zonën e bllokuar të Çernobilit, kuajt Przewalski – me origjinë nga Mongolia, me ngjyrë rëre dhe dikur në prag të zhdukjes – u sollën në vitin 1998 si pjesë e një eksperimenti dhe që atëherë kullotin lirisht në një peizazh radioaktiv më të madh se Luksemburgu.
Më 26 prill 1986, një shpërthim në një central bërthamor lëshoi rrezatim në të gjithë Evropën dhe detyroi evakuimin e qyteteve të tëra, duke zhvendosur dhjetëra mijëra njerëz. Ishte katastrofa më e keqe bërthamore në histori, duke lënë një zonë të gjerë të Kontinentit të Vjetër të zbrazët, por jo të vdekur.
Katër dekada më vonë, Çernobili mbetet shumë i rrezikshëm për jetën njerëzore. Por në mungesë të njerëzve, jeta e egër ka marrë kontrollin.
Me zhdukjen e presionit njerëzor, peizazhi në zonën e madhe të bllokuar është rikthyer në atë të shekujve më parë.
Transformimi i peizazhit është i dukshëm kudo. Pemë që mbijnë nga ndërtesat e braktisura; tufa pemësh të reja “gëlltisin” rrugët; tabelat e zbehura të epokës sovjetike qëndrojnë gjysmë të fshehura në bimësinë e harlisur.
Ujqërit, tani enden në zonën e gjerë tampon midis Ukrainës dhe Bjellorusisë, ndërsa arinjtë e murrmë janë rikthyer pas më shumë se një shekulli. Grupe të rrëqebullit, drerëve të zakonshëm, drerëve të kuq, maceve të egra dhe madje edhe qenve të egër kanë bërë një rikuperim mbresëlënës.
“Fakti që Ukraina tani ka një popullatë të lirë ‘taki’ (siç quhen këta kuaj unikë mongolë, të cilët ndryshojnë nga racat shtëpiake në atë që kanë 33 çifte kromozomesh, krahasuar me 32 për kuajt shtëpiakë) është një mrekulli e vogël”, – thotë Denis Vishnevsky, kryeambientalisti i zonës.
Kamerat e fshehura kanë kapur kuajt duke u përshtatur në mënyra të papritura. Ata kërkojnë strehim në hambare të rrënuara dhe shtëpi të braktisura, duke i përdorur ato për t’i shpëtuar motit të ashpër dhe insekteve – dhe madje edhe për t’u shtrirë brenda.
Pavarësisht radioaktivitetit ekzistues, shkencëtarët nuk kanë regjistruar vdekje masive, megjithëse efektet janë të dukshme. Disa bretkosa kanë marrë një lëkurë më të errët, ndërsa zogjtë në zonat me nivele më të larta rrezatimi janë më të prirur për të zhvilluar katarakte.
Natyra është përshtatur gjithashtu me realitetin radioaktiv, megjithëse tani kanë dalë kërcënime të reja.
Pushtimi rus i Ukrainës në shkurt të vitit 2022 u pasua me luftime në zonën e izoluar, ndërsa trupat përparuan drejt Kievit, duke gërmuar fortifikime në tokën e kontaminuar.
Zjarret e shkaktuara nga aktiviteti ushtarak kanë djegur pyje. Shkencëtarët raportojnë një rritje të numrit të pemëve të rrëzuara dhe kafshëve të ngordhura – viktima si të dimrave ekstremë, ashtu edhe të llogoreve të improvizuara.
“Shumica e zjarreve në pyje shkaktohen nga dronët që rrëzohen”, shpjegon Oleksandr Polisuk, kreu i një departamenti lokal të zjarrfikësve. “Ndonjëherë na duhet të udhëtojmë dhjetëra kilometra për të arritur tek ata”. Zjarret mund të lëshojnë grimca radioaktive në atmosferë.
“Për ne që merremi me mbrojtjen e mjedisit dhe ekologjinë, është diçka e mrekullueshme”, – thotë Wisniewski. “Kjo zonë dikur ishte shumë e shfrytëzuar në bujqësi, qytete, infrastrukturë. Por natyra ka arritur ta rikthejë atë në gjendjen e saj origjinale”.
