Jon Henley, The Guardian
Me 52.8% të votave kundër dhe 47.2% pro, islandezët kanë refuzuar rihapjen e negociatave për anëtarësimin në Bashkimin Evropian.
Në pamje të parë, rezultati mund të duket si një tjetër fitore e forcave euroskeptike dhe një goditje për projektin evropian. Por një lexim më i kujdesshëm tregon një realitet shumë më kompleks.
Islanda nuk ka votuar për t’u larguar nga Evropa, për të rikthyer kontrollin mbi kufijtë apo për të ndërprerë marrëdhëniet me BE-në. Ajo ka votuar për të ruajtur një marrëdhënie që tashmë i ofron pjesën më të madhe të përfitimeve të anëtarësimit, pa detyrimet e plota që do të sillte hyrja në Union.
Kjo e bën rastin islandez dukshëm të ndryshëm nga Brexit-i.
Përmes anëtarësimit në Zonën Ekonomike Evropiane dhe në Schengen, Islanda është tashmë thellësisht e integruar në strukturat evropiane.
Mallrat, kapitali, shërbimet dhe njerëzit qarkullojnë lirshëm, ndërsa sektorë të rëndësishëm të ekonomisë islandeze funksionojnë sipas rregullave të BE-së. Vendi përshtat gjithashtu rreth 75% të legjislacionit evropian në ligjet e tij kombëtare.
Pra, pyetja që iu shtrua islandezëve nuk ishte nëse duan apo jo Evropën. Në një masë të madhe, ata tashmë janë pjesë e saj. Pyetja ishte nëse duan ta çojnë këtë integrim një hap më tej dhe të bëhen anëtarë të plotë të BE-së.
Shumica e vogël tha jo.
Një nga arsyet kryesore lidhet me peshkimin. Industria është jetike për ekonominë islandeze dhe kundërshtarët e anëtarësimit kanë paralajmëruar se përfshirja në Politikën e Përbashkët të Peshkimit të BE-së mund të kufizojë kontrollin e vendit mbi një prej burimeve të tij më të rëndësishme.
Këtu shfaqet një prej dallimeve më të mëdha mes Islandës dhe vendeve që synojnë sot anëtarësimin në BE, veçanërisht në Ballkanin Perëndimor. Për shumë prej këtyre vendeve, anëtarësimi premton investime, fonde, akses më të madh ekonomik dhe përmirësim të standardeve të jetesës. Islanda, një nga vendet më të pasura të Evropës për frymë, nuk e ka të njëjtën nevojë ekonomike për këto përfitime.
Në fakt, për islandezët dilema është e kundërt: çfarë fitojnë më shumë duke u bërë anëtarë të plotë dhe çfarë rrezikojnë të humbasin?
Rezultati ka nxjerrë në pah edhe një ndarje gjeografike. Reykjavík ishte më i hapur ndaj idesë së anëtarësimit, ndërsa pjesa tjetër e vendit, ku peshkimi dhe bujqësia kanë një peshë më të madhe, votoi në mënyrë dërrmuese kundër. Për qytetarët e kryeqytetit, në një periudhë pasigurie ndërkombëtare dhe tensione mes fuqive të mëdha, BE-ja shihet edhe si një burim shtesë sigurie. Për shumë banorë jashtë kryeqytetit, ruajtja e kontrollit mbi sektorët strategjikë duket më e rëndësishme.
Pikërisht këtu qëndron edhe shqetësimi më i madh për Brukselin. Nëse edhe një vend kaq i integruar në strukturat evropiane nuk sheh nevojë për anëtarësim të plotë, kjo tregon se modeli aktual i BE-së ka një problem për t’u shpjeguar: çfarë përfitimi shtesë sjell anëtarësimi kur një pjesë e madhe e përfitimeve mund të sigurohen edhe jashtë Unionit?
Për vendet jashtë Zonës Ekonomike Evropiane, anëtarësimi në BE mund të jetë transformues. Për Islandën, shumë prej këtyre avantazheve janë tashmë realitet.
Prandaj, “jo”-ja islandeze nuk duhet lexuar si një refuzim i integrimit evropian. Ajo është më shumë një votë për status quo-në. Një votë që thotë se për momentin, marrëdhënia me Evropën është mjaftueshëm e afërt pa pasur nevojë për anëtarësim të plotë.
Dhe kjo është pikërisht ajo që Brukseli duhet të marrë seriozisht. Jo sepse Islanda po largohet nga Evropa, por sepse po tregon se mund të jesh shumë pranë BE-së dhe sërish të mos duash të jesh pjesë e tij.
