Shtatë vjet pasi një plan i çuditshëm për të shfuqizuar kohën bëri bujë, si është vërtet jeta në këtë ishull të largët të Arktikut?
Anthony Ham – BBC
Në vitin 2019, një ishull i vogël në Arktikun Norvegjez u vu në qendër të vëmendjes së publikut global pasi banorët e tij dukeshin të vendosur të ndërmerrnin një iniciativë të pazakontë: të shfuqizonin kohën. Sommarøy, një fshat peshkatarësh rreth 56 kilometra në perëndim të Tromsø, u paraqit si një komunitet që aspironte të bëhej “zona e parë pa kohë” në botë. Ideja ishte që banorët të ishin të lirë nga kufizimet e orarit të punës gjatë 69 ditëve të verës, kur dielli nuk perëndon kurrë.
Orët ishin varur në një urë aty pranë, duke simbolizuar braktisjen e llogaritjes konvencionale të kohës, ndërsa një pronar hoteli i dorëzoi një peticion të nënshkruar nga banorët një anëtari të parlamentit norvegjez. Mediat ndërkombëtare e përqafuan me entuziazëm historinë, duke e paraqitur fshatin si një vend që po përpiqej të çlirohej nga varësia e tij e përditshme, orët. Por kishte një problem: iniciativa nuk ishte tamam ajo që dukej.
E vërteta pas heqjes së kohës
Siç vëren BBC në një artikull udhëtimi 7 vjet më vonë, shumë banorë të ishullit fillimisht u habitën nga publiciteti i madh. Ideja e një shoqërie që vepronte pa asnjë referencë ndaj kohës dukej mjaft jopraktike. Si mund të funksiononte një hotel pa orare specifike mbërritjeje dhe nisjeje? A do të duhej që një kafene të qëndronte e hapur 24 orë në ditë, në rast se dikush donte të hante drekë në orën katër të mëngjesit? Dhe çfarë do të ndodhte me fëmijët që duhej të shkonin në shkollë?
Përfundimisht u zbulua se “Innovation Norway”, agjencia shtetërore e promovimit të turizmit në Norvegji, qëndronte pas iniciativës. Edhe pse disa banorë të ishullit kishin marrë pjesë në nismë, të tjerë thuhej se as nuk ishin informuar. Kur roli i agjencisë u bë i njohur, kreu i saj u detyrua të kërkonte falje publikisht.
Orët shpejt u zhdukën nga ura dhe fushata u braktis, duke lënë pas një histori të çuditshme të promovimit turistik. Por përtej përshtatshmërisë së saj promovuese, ideja ende mban një tërheqje të veçantë: a mund ta ndryshojë vërtet perceptimin e njerëzve për kohën të jetuarit në një vend ku dielli nuk perëndon për javë të tëra?
Dita nuk mbaron kurrë.
Në Sommarøy, në veri të Rrethit Arktik, dielli qëndron mbi horizont nga 18 maji deri më 26 korrik. Për më shumë se dy muaj, alternimi i ditës dhe natës zhduket. Në dimër, ndodh e kundërta: dielli nuk lind dhe banorët mund të hanë drekë në errësirë të plotë.
Duke dashur të shihte se si kjo veçori ndikon në jetën e përditshme, një gazetar i BBC udhëtoi për në ishull. Kujtimi i parë se koha ka ende rëndësi i erdhi para se të arrinte në destinacionin e tij: autobusi nga Tromsø u nis saktësisht në orën 11:30 dhe nëse e humbiste, do të duhej të priste deri të nesërmen. Udhëtimi zgjat 1 orë e 40 minuta. Autobusi kalon ura, kalon fiordet dhe vendbanimet e vogla, ndërsa trafiku gradualisht zvogëlohet sa më shumë largohet nga Tromsø.
Në fund të itinerarit, zbulohet një peizazh mbresëlënës arktik: shtëpi shumëngjyrëshe të shpërndara në ishuj, porte të vogla me ndërtesa mbi shtylla dhe vargmale që e ruajnë borën e tyre edhe në mes të verës.
Fshati ka rreth 300 banorë të përhershëm, por popullsia e tij rritet gjatë verës dhe në fundjavë, kur norvegjezët vizitojnë shtëpitë e tyre verore.
“Është e pabesueshme”
Një nga personat e parë që takoi gazetarja ishte Ewa Kaczynski, një turiste polake e cila vendosi të vizitonte ishullin për shkak të publicitetit që kishte marrë fushata e vitit 2019. “Gjithmonë kam dashur të shihja diellin e mesnatës”, i tha ajo BBC-së.
Ajo e përshkroi jetën e saj të përditshme në atdheun e saj si veçanërisht të vështirë dhe pranon se u tërhoq nga ideja e kalimit të disa ditëve pa u shqetësuar vazhdimisht për kohën.
Por kur mbërriti në Sommarøy, përshtypja e saj e parë ishte disi zhgënjyese. “Ditën e parë u zhgënjeva pak, sepse, sigurisht, koha është e nevojshme që bota të funksionojë”, thotë ajo.
Restorantet dhe dyqanet u mbyllën në orarin e tyre të paracaktuar, ndërsa recepsioni i hotelit nuk ishte hapur gjithë natën. Megjithatë, gradualisht, ajo ndryshoi qëndrim. Ajo e fiku telefonin celular dhe filloi të shijonte ritmin e ndryshëm të jetës.
Siç shpjegoi ajo, ndoshta vetë diskutimi për kohën ishte i mjaftueshëm për të ndryshuar perspektivën e saj, pasi në ishull koha duket se ka më pak rëndësi sesa në jetën e saj të përditshme.
Përvoja e holandezit Wouter De Wit, i cili vendosi të shfrytëzonte dritën e vazhdueshme të ditës për një aktivitet të pazakontë, ishte e ngjashme. “Është e pabesueshme”, tha ai, duke përshkruar se si shkoi të notonte në mesnatë, me diellin ende lart në qiell. Pa orë, pranon ai, nuk mund të dallonte sa ishte ora. E vetmja anë negative ishte se uji ishte mjaft i ftohtë.
Çfarë thonë banorët për historinë që e bëri fshatin të famshëm?
Vendasit janë më të kujdesshëm ndaj kësaj ideje. Publiciteti i madh në vitin 2019 dhe menaxhimi i ngathët i fushatës nga “Innovation Norway” kanë lënë një kujtim të keq për shumë prej tyre.
Një punonjës hoteli, i cili kërkoi të mbetej anonim, i tha BBC-së se ideja e të jetuarit pa kohë ishte dikur më shumë një bisedë e këndshme midis banorëve sesa një plan i vërtetë. “Në verë, ne jetojmë jashtë kohës gjithsesi”, thotë ai.
Sipas tij, kur nuk ka klientë, një shitës mund ta mbyllë dyqanin e tij për të shkuar për peshkim. Fëmijët qëndrojnë zgjuar deri vonë sepse nuk kanë shkollë të nesërmen dhe shumë janë me pushime.
I gjithë komuniteti lëviz me një ritëm më të relaksuar, por fushata e ka shndërruar jetën lokale në një spektakël ndërkombëtar. Në fillim, siç shpjegoi banori, publiciteti nuk i bëri mirë fshatit, pasi vizitorët donin të diskutonin pothuajse ekskluzivisht heqjen e kohës.
Megjithatë, me kalimin e viteve, situata është normalizuar. Jeta e përditshme është rikthyer kryesisht në ritmin e saj të mëparshëm, ndërsa njohja që Somaroi ka fituar vazhdon të tërheqë turistë.
Një shëtitje në orën 03:30 të mëngjesit me diellin në qiell
Për të kuptuar më mirë se çfarë do të thotë të jetosh në një vend ku mungon errësira, gazetari i BBC vendosi të kryente një eksperiment të vogël. Gjatë qëndrimit të tij, ai vuri re se fshati ishte aq i qetë sa mezi mund të dallonte kohën nga një orë në tjetrën. Nuk kishte trafik në rrugë dhe as zhurmën e zakonshme që vjen me zonat e banuara.
Kështu që, me një dozë ironie ndaj vetë idesë së heqjes së kohës, ai e vendosi alarmin në orën 3:30 të mëngjesit dhe doli për një shëtitje. Në heshtje, për të mos zgjuar mysafirët e tjerë, ai doli nga hoteli dhe endet nëpër rrugët e shkreta, deri në bregdet.
Pulëbardhat fluturonin sipër dhe zogjtë shtegtarë lëviznin në ujërat e cekëta. Shtëpitë mbetën të qeta dhe rrugët ishin plotësisht bosh. Askush nuk ishte jashtë në atë kohë, por pastaj, siç e përshkroi ai, ndodhi diçka e papritur.
Në heshtjen absolute, ai ndjeu një valë të papritur euforie. Ai nuk mund ta kuptonte nëse ndjesia ishte për shkak të përvojës së paparë të peizazhit apo një ndjesie të vërtetë se ai, të paktën përkohësisht, kishte shpëtuar nga kufijtë e kohës.
