Shqipëria rezulton vendi me peshën më të madhe të makinave me naftë në regjistrimet për herë të parë të automjeteve të pasagjerëve për vitin 2024, në kontrast të fortë me trendin europian që po largohet me shpejtësi nga ky lloj motori për arsye mjedisore.
Të dhënat e Eurostat, në publikimin e fundit për Transportin në Bashkimin Europian tregojnë se 66.2% e mjeteve të pasagjerëve që u regjistruan për herë në 2024-n në vend ishin me naftë, një peshë shumë më e lartë sesa mesatarja e Bashkimit Europian prej 14.9%. Vendi i dytë pas nesh është Moldavia, me 47% dhe Bosnjë Hercegovina me 34.5%. Në vendet e tjera të rajonit, regjistrimet e makinave me naftë përbënin më pak se 30% të totalit (nuk ka info për Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut).
Në total, në Shqipëri u regjistruan për herë të parë 85.7 mijë mjete të pasagjerëve në 2024-n, nga të cilat 56.7 mijë ishin me naftë. Me benzinë ishin 17.6% e mjeteve, me peshën që është ndër më të ulëtat në Europë dhe me energji alternative 12.9%. Makinat elektrike përbënin vetëm 3.3% të totalit.
Tendenca është krejt e ndryshme nga çfarë po ndodh në Europë. Të dhënat e Eurostat tregojnë se në Europë po përshpejtohet tranzicioni drejt automjeteve elektrike dhe alternativave më pak ndotëse. Në vitin 2024, makinat plotësisht elektrike përbënin më shumë se gjysmën e regjistrimeve të reja në Danimarkë (51.3%) dhe mbi një të tretën në Maltë, Suedi dhe Holandë. Në nivel të BE-së, pjesa e tyre arriti në 13.5% të regjistrimeve të reja.
Europa po largohet nga nafta
Sipas Eurostat, një seri kohore e bazuar në të dhëna të disponueshme për të gjitha vitet nga 2014 deri në 2024 për 20 vende të BE-së tregon se si kanë ndryshuar llojet e energjisë së motorëve të makinave të reja të pasagjerëve.
Në këto vende, të cilat përbënin 93% të makinave të reja të pasagjerëve në BE në vitin 2024, numri i automjeteve me naftë (përfshirë hibridet) ra me 67%, ndërsa numri i automjeteve me benzinë (përfshirë hibridet) u rrit me 60%.
Për llojet alternative të energjisë së motorit, në vitin 2024 pati 45 herë më shumë regjistrime të makinave plotësisht elektrike me bateri krahasuar me vitin 2014, duke përfaqësuar përkatësisht 13.9% dhe 0.3% të të gjitha regjistrimeve të makinave të reja. Regjistrimet e automjeteve të reja që përdorin karburante të tjera alternative në vitin 2024 ishin 13% më të larta se në vitin 2014.
Ky transformim lidhet drejtpërdrejt me objektivat klimatike të BE-së. Transporti përbën rreth 27% të emetimeve totale të gazeve serrë në BE, ndaj politikat europiane synojnë një sistem transporti gjithnjë e më pa emetime.
Hendeku mes Shqipërisë dhe BE-së
Ndërsa Europa po investon në elektromobilitet, Shqipëria mbetet në një fazë shumë më të hershme të tranzicionit. Dominimi i makinave me naftë lidhet me disa faktorë strukturorë, si treg i dominuar nga importi i makinave të përdorura; kosto më të ulëta fillestare të automjeteve me naftë; mungesë infrastrukture të zhvilluar për karikimin elektrik; politika të kufizuara fiskale për nxitjen e automjeteve të gjelbra.
Megjithatë, trendi europian pritet të ndikojë gradualisht edhe tregjet e rajonit. Rregulloret e BE-së, rritja e standardeve të emetimeve dhe zgjerimi i infrastrukturës së karikimit do ta bëjnë gjithnjë e më të vështirë dominimin e automjeteve me naftë në afatmesëm./Monitor
