Në një peizazh social ku barazia mbetet ende një sfidë, raportimi i fundit vjetor në Kuvend nga institucioni i Komisionerit për Mbrojtjen nga Diskriminimi (KMD) zbulojnë një panoramë komplekse. Ndërsa ndërgjegjësimi qytetar është në rritje, barrierat strukturore dhe paragjykimet shoqërore vazhdojnë të ushqejnë pabarazinë.
1. Harta e ankesave: Ku “zhurmon” më shumë diskriminimi?
Shpërndarja gjeografike e ankesave tregon një përqendrim të lartë në qendrat e mëdha urbane, çka shpjegohet me densitetin e popullsisë, por edhe me aksesin më të lehtë në institucione.
· Tirana (në krye): Si kryeqendra administrative dhe ekonomike, Tirana mban numrin më të lartë të ankesave. Kjo lidhet kryesisht me përqendrimin e administratës publike dhe sektorit privat.
· Fieri dhe Elbasani: Këto dy bashki ndjekin Tiranën, ku shpesh ankesat vijnë nga komunitetet minoritare (Romi dhe Egjiptian) dhe lidhen me aksesin në shërbime.
· Durrësi dhe Vlora: Qytetet bregdetare shfaqin problematika kryesisht në fushën e punësimit dhe pronësisë/shërbimeve publike.
· Shkodra dhe Korça: Edhe pse kanë zyra rajonale të KMD-së, numri i ankesave mbetet konstant, me fokus te personat me aftësi të kufizuara dhe mbrojtjen sociale.
Bashkitë e vogla dhe zonat rurale raportojnë më pak, por kjo nuk tregon mungesë diskriminimi, por më tepër një mungesë informacioni dhe frikë nga stigmatizimi në komunitete të vogla.
2. Shkaqet kryesore, pse diskriminohen shqiptarët?
Në listën e gjatë të shkaqeve që parashikon ligji, disa mbeten “dominuese” në përditshmërinë tonë:
· Aftësia e kufizuar: Ky mbetet shkaku kryesor i ankesave. Mungesa e “përshtatjes së arsyeshme” (rampa, mjete ndihmëse, infrastrukturë) i pengon këta qytetarë të jetojnë të barabartë.
· Raca dhe përkatësia etnike: Komunitetet Rom dhe Egjiptian mbeten më të goditurit, veçanërisht në aksesin ndaj banesave sociale dhe regjistrimit civil.
· Bindja politike: Një fenomen që “rizgjohet” sidomos gjatë periudhave zgjedhore apo ndryshimeve të administratave, ku qytetarët pretendojnë largime të padrejta nga puna.
· Gjinia dhe orientimi seksual: Ndërsa ankesat për gjininë lidhen me barazinë në paga dhe ngacmimet në punë, gjuha e urrejtjes ndaj komunitetit LGBTI+ mbetet një shqetësim serioz në hapësirat virtuale.
3. Fushat ku diskriminimi është më evident
Ku ndodh realisht diskriminimi? Të dhënat tregojnë tre “fusha beteje” kryesore:
A. Punësimi (sektori publik dhe privat)
Kjo është fusha me numrin më të madh të vendimeve. Problematikat përfshijnë:
· Marrjen në punë me kritere diskriminuese.
· Mungesa e promovimit për shkak të gjinisë ose moshës.
· Ndërprerja e kontratës së punës pa arsye ligjore, por për shkaqe subjektive.
B. Arsimi dhe shëndetësia
Në arsim, diskriminimi shfaqet përmes bullizmit, mungesës së mësuesve ndihmës për fëmijët me aftësi ndryshe dhe trajtimit të pabarabartë të fëmijëve nga komunitetet minoritare. Në shëndetësi, ankesat lidhen me cilësinë e shërbimit dhe aksesin në medikamente të rimbursueshme.
C. Ofrimi i të mirave dhe shërbimeve
Kjo përfshin nga refuzimi i hyrjes në një ambient publik (lokal, dyqan) për shkak të etnisë, e deri te vështirësitë në marrjen e shërbimeve bankare apo administrative për të moshuarit dhe personat me aftësi të kufizuara.
