Rritja e pabarazisë në të ardhura dhe shfaqja publike e pushtetit të miliarderëve po nxisin thirrjet për taksa të reja mbi individët më të pasur në botë. A mund të tatohet ndonjëherë pasuria në mënyrë të drejtë?
Pak njerëz pëlqejnë të paguajnë taksa. Por shumë votues nuk shohin asnjë problem që super të pasurit të tatohen dhe të paguajnë “pjesën e tyre të drejtë”. Një mënyrë është rritja e taksave mbi të ardhurat. Ekziston gjithashtu mundësia e një takse vjetore ose njëherëshe mbi gjithçka që dikush zotëron mbi një prag të caktuar.
Disa qeveri duan të tatojnë pasurinë ekstreme për të ulur taksat për klasën e mesme ose për të lehtësuar pabarazinë sociale. Të tjerë duan të mbushin boshllëqet buxhetore. Të tjerë argumentojnë filozofikisht se pasuria e tepërt duhet të kufizohet, sepse nuk kontribuon më në mirëqenien e këtyre individëve.
Debati në Shtetet e Bashkuara
Ultra të pasurit konsiderohen individë me një vlerë neto prej të paktën 30 milionë dollarësh (25.9 milionë euro), ndërsa super të pasurit kanë 300 milionë dollarë e më shumë.
Në Shtetet e Bashkuara, Mitt Romney, ish-guvernator i Massachusetts, senator dhe kandidat presidencial i SHBA-së, sheh një problem të madh në boshllëqet tatimore që lidhen me fitimet kapitale. “Kemi arritur në një pikë ku çdo kombinim zgjidhjesh për problemet ekonomike të vendit tonë do të përfshijë amerikanët më të pasur që kontribuojnë më shumë”, shkroi ai në një artikull të dhjetorit 2025 në New York Times me titull “Tatoni të Pasurit, si Unë”.
Zohran Mamdani, kryetari i ri i bashkisë së New York City, ka propozuar rritjen e normës së taksës mbi të ardhurat e qytetit nga 3.9 përqind në 5.9 përqind për të ardhurat mbi 1 milion dollarë në vit. Në fillim të marsit, ligjvënësit në shtetin e Uashingtonit miratuan një taksë të re mbi të ardhurat personale mbi 1 milion dollarë. Masa pret nënshkrimin e guvernatorit. Të tjerë po shqyrtojnë masa të ngjashme.
Këto propozime janë të rëndësishme sepse Shtetet e Bashkuara janë ekonomia më e madhe në botë. Ato janë gjithashtu shtëpia e numrit më të madh të milionerëve dhe miliarderëve, sipas revistës Forbes.
Një taksë e drejtë mbi pasurinë?
“Taksat për super të pasurve është një vendim i drejtë, ekonomikisht efikas. Në disa vende ndihmon qëllime të tjera të rëndësishme, të tilla si forcimi i demokracisë”, tha Brian Gell, një profesor i drejtësisë në Universitetin e Kalifornisë, Berkeley.
Në shumë vende, super të pasurit kontrollojnë aq shumë burime të shoqërisë sa mund të ndikojnë në rezultatet politike dhe ekonomike, thotë Gell, gjë që mund të çojë në politika të paqëndrueshme dhe pasoja katastrofike ekonomike.
Një pengesë e madhe për taksimin e super të pasurve është pjesë e sistemeve ekzistuese tatimore, pasi shumica e tyre vendosin taksa vetëm kur shiten asetet e investimit, thotë Gell. “Familjet super të pasura mund të përballojnë të shesin vetëm një pjesë të vogël të pasurisë së tyre, gjë që u lejon atyre të zgjedhin se kur dhe shpesh ku të paguajnë taksat”, shtoi ai.
Kush ka frikë nga një taksë mbi pasurinë?
Po sikur, në vend të një takse korporative, të mblidhnit të gjitha pasuritë tuaja dhe më pas të tatonit atë shumë, pra sikur të futet një taksë mbi pasurinë? Që nga viti 1965, 13 vende në Organizatën për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD) kanë futur një taksë mbi pasurinë neto. Sot, vetëm katër vende ende kanë taksa mbi pasurinë, përfshirë Norvegjinë, Spanjën dhe Zvicrën.
Në përgjithësi, këto taksa kanë mbledhur pak të ardhura dhe kanë shkaktuar probleme administrative, thonë Enache dhe Mengden. Një problem tjetër kanë qenë mosmarrëveshjet ligjore.
Në vitin 1995, Gjykata Kushtetuese Federale e Gjermanisëvendosi që taksa mbi pasurinë shkelte parimin e barazisë dhe e shpalli atë jokushtetuese. Si rezultat, Gjermania e hoqi taksën në vitin 1997. Gjykata Supreme e Holandës vendosi në vitin 2021 se taksa mbi pasurinë e vendit shkel ligjin evropian mbi të drejtat e pronës dhe ndalimin e diskriminimit.
Taksat mbi pasurinë janë të vështira për t’u llogaritur
Kur bëhet fjalë për taksat mbi pasurinë, problemi i madh është përcaktimi i pasurisë totale të dikujt. Paratë e gatshme janë të lehta për t’u numëruar, por çfarë ndodh me të gjitha ato shtëpi, makina, avionë privatë dhe investime? Pa përmendur koleksionet e artit apo përmbajtjen e kasafortave të bankave. Kjo bëhet edhe më e vështirë dhe e kushtueshme nëse duhet të bëhet çdo vit.
Taksat mbi pasurinë dekurajojnë kursimin dhe investimet, gjë që dëmton sipërmarrjen në planin afatgjatë, sipas një studimi nga Fondacioni i Taksave. Përveç kësaj, taksat mbi pasurinë “mund të çojnë në ikjen e kapitalit dhe zhvendosjen e individëve të pasur në vende fqinje”, thanë Mengden dhe Enache. “Pasi Norvegjia rriti taksën e pasurisë me 0.1 përqind, nga vendi ikën individë me pasuri të lartë neto në vende si Zvicra dhe Mbretëria e Bashkuar.”
Brian Gell nuk beson se ultra të pasurit mund ta zhvendosin thjesht pasurinë e tyre në vend që ta lejojnë atë të tatohet. “Për shembull, dizajni i mirë ligjor mund ta bëjë shumë më të vështirë për investitorët e pasur të shmangin taksat”, tha Gell.
A mund të udhëheqë Kalifornia?
Kur bëhet fjalë për një taksë të re mbi pasurinë, Kalifornia mund të ketë rol udhëheqës me një taksë të vetme prej 5 përqind mbi njerëzit me pasuri që tejkalon 1 miliard dollarë.
Nëse masa do të kalojë në votim në nëntor, do të jetë një provë e madhe për ekonominë kryesore. Në vitin 2024, rritja e fortë e bëri shtetin ekonominë e katërt më të madhe në botë, pas Shteteve të Bashkuara në tërësi, Kinës dhe Gjermanisë.
Mbështetësit thonë se taksa do të rrisë të ardhurat e qeverisë. Kritikët thonë se do t’i largojë të pasurit drejt Teksasit, Floridës ose Nevadës.
Guvernatori Gavin Newsom kundërshton idenë, ashtu si edhe liderët e teknologjisë dhe ndoshta shumë nga 200 miliarderët e shtetit. Shqetësimi i tyre më i madh është se taksa merr në konsideratë pasurinë jolikuide dhe fitimet e parealizuara.
Kjo do të thotë që “fitimet teorike në letër” mbi aksionet ose pasuritë e paluajtshme do të tatohen. Kritikët kanë frikë se kjo mund t’i detyrojë disa njerëz të shesin shtëpitë e tyre dhe të bëjnë transaksione të tjera. Qeveritë kanë shumë mjete kur bëhet fjalë për taksimin, por ato duhet të përdoren me mençuri nëse qëllimi është që taksat të jenë të drejta./DW
