Një koalicion prej 77 organizatash mjedisore dhe të shoqërisë civile ka reaguar ndaj deklaratave të kryeministrit Edi Rama për projektet turistike në Zvërnec dhe në ishullin e Sazanit. Organizatat i cilësojnë argumentet e tij si “deklarata politike pa baza shkencore dhe ligjore”.
Sipas tyre, qeveria po përpiqet ta paraqesë projektin në Zvërnec si një investim në përputhje me interesin publik dhe standardet evropiane, ndërkohë që ende mungojnë dokumentet kryesore mbi të cilat duhet të mbështetet një vendimmarrje e tillë.
Projekti arkitektonik nuk është bërë publik, Vlerësimi i Thelluar i Ndikimit në Mjedis nuk ka përfunduar dhe nuk është paraqitur një analizë e plotë për ndikimin mbi habitatet, biodiversitetin dhe ekosistemet e zonës së mbrojtur.
“Ende nuk disponojmë informacionin shkencor dhe teknik që do të duhej të shërbente si bazë për çdo përfundim mbi pranueshmërinë e projektit”, thuhet në deklaratën e përbashkët.
“Shteti nuk është spektator”
Organizatat kundërshtojnë argumentin se investimi në Zvërnec është thjesht një marrëveshje mes privatësh. Zona është pjesë e Peizazhit të Mbrojtur “Pishë Poro–Nartë” dhe, sipas tyre, shteti ka detyrimin të mbrojë interesin publik dhe vlerat natyrore të territorit.
Ato thonë se ndryshimet e miratuara në vitin 2024 në Ligjin për Zonat e Mbrojtura kanë dobësuar mekanizmat e mbrojtjes mjedisore. Zgjerimi i aktiviteteve të lejuara, heqja e sistemit të nënzonimit dhe kalimi i kompetencave vendimmarrëse nga institucionet mjedisore te Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit kanë ndryshuar, sipas tyre, ekuilibrin mes ruajtjes së natyrës dhe zhvillimit ekonomik.
Organizatat kujtojnë se dokumentet strategjike të planifikimit bregdetar e kishin përcaktuar Zvërnecin si zonë të përshtatshme për ekoturizëm dhe aktivitete me ndikim të ulët, jo për zhvillime intensive urbane.
Për to, debati nuk lidhet me faktin nëse pronat private janë blerë ligjërisht, por me pyetjen nëse shteti po dobëson instrumentet e mbrojtjes së natyrës për të lejuar zhvillime që më parë nuk do të ishin të mundura brenda një zone të mbrojtur.
“Shteti nuk është spektator në një transaksion privat, por institucioni që ka detyrimin të mbrojë interesin publik dhe vlerat natyrore të zonave të mbrojtura”, thuhet në deklaratë.
“Procedurat janë përmbysur”
Një tjetër shqetësim lidhet me mënyrën si është ndjekur procedura.
Sipas organizatave, KKTU miratoi lejen zhvillimore më 30 mars 2026, ndërsa vetëm më 15 maj autoritetet mjedisore vendosën që projekti duhet t’i nënshtrohej një Vlerësimi të Thelluar të Ndikimit në Mjedis.
Ato argumentojnë se vlerësimi mjedisor duhet t’i paraprijë vendimmarrjes dhe jo të përdoret më pas për të justifikuar një vendim të marrë.
Duke qenë se Pishë Poro–Narta është pjesë e rrjetit Emerald dhe zonë pilot e Natura 2000, projekti duhet t’u nënshtrohet standardeve më të larta të vlerësimit shkencor dhe analizës së alternativave, theksojnë organizatat.
Në deklaratë ngrihen shqetësime edhe për ndikimet që aktivitetet paraprake mund të kenë shkaktuar mbi dunat ranore, shpendët dhe habitatet e folezimit të breshkës së detit Caretta caretta.
Sipas organizatave, këto ndikime duhej të ishin analizuar përpara se të niste çdo ndërhyrje në terren.
Ato kërkojnë që Vlerësimi i Ndikimit në Mjedis të mos kthehet në një formalitet, por të mbështetet në analiza të pavarura shkencore. Shqetësimi i tyre është se ndërhyrjet kanë nisur përpara përfundimit të vlerësimit dhe se ky proces mund të përdoret më pas për të legjitimuar një realitet të krijuar në terren.
“Logjika e procesit është përmbysur: ndërhyrjet kanë paraprirë vlerësimin, ndërsa vlerësimi rrezikon të përdoret për të justifikuar një realitet të krijuar paraprakisht”, thuhet në deklaratë.
Zvërneci dhe Vjosa, pjesë e të njëjtit sistem natyror
Organizatat kundërshtojnë edhe deklaratën e kryeministrit se projekti në Zvërnec nuk ka lidhje me deltën e Vjosës.
Ato sqarojnë se askush nuk pretendon që resorti do të ndërtohet brenda kufijve të Parkut Kombëtar të Lumit Vjosa. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se sistemet natyrore të zonës janë të shkëputura nga njëri-tjetri.
Laguna e Nartës, pylli i Pishë Poros, dunat bregdetare dhe peizazhi i kësaj pjese të Adriatikut janë formuar nga procese gjeologjike dhe hidrologjike, në të cilat Vjosa ka pasur një rol të rëndësishëm ndër shekuj.
Për organizatat, shqetësimi kryesor lidhet me ndikimin kumulativ të zhvillimeve turistike përgjatë gjithë zonës Zvërnec–Akërni dhe jo vetëm me ndikimin e një projekti të vetëm.
Standardet evropiane kërkojnë që të vlerësohen jo vetëm pasojat e drejtpërdrejta të një projekti, por edhe ndikimi i tij në kombinim me projekte të tjera ekzistuese ose të planifikuara në të njëjtin territor.
“Pyetja nuk është nëse Vjosa është e mbrojtur, por nëse i gjithë kompleksi natyror i zonës po mbrohet në mënyrë të qëndrueshme përballë presionit në rritje të zhvillimeve turistike”, thuhet në deklaratë.
Statusi i mbrojtur nuk e bën projektin automatikisht të pranueshëm
Sipas organizatave, fakti që Pishë Poro–Narta klasifikohet si “Peizazh i Mbrojtur” nuk do të thotë se çdo zhvillim brenda saj është i pranueshëm.
Kjo kategori mbrojtjeje synon ruajtjen afatgjatë të biodiversitetit dhe peizazhit. Organizatat argumentojnë se ndryshimet ligjore të viteve të fundit e kanë dobësuar këtë mbrojtje në praktikë.
Pishë Poro–Narta përfshin një sërë vlerash të rëndësishme natyrore, monumente natyrore dhe territore të lidhura me Parkun Kombëtar të Lumit Vjosa. Delta e Vjosës u njoh gjithashtu në vitin 2025 si pjesë e një Rezerve Biosfere të UNESCO-s.
Për këtë arsye, sipas tyre, debati nuk duhet të mbetet te emërtimi formal i zonës, por te pyetja nëse projekti përputhet me qëllimin kryesor të një zone të mbrojtur: ruajtjen afatgjatë të natyrës dhe peizazhit.
Kërkohet transparencë për Sazanin
Për projektin në Sazan, ato shprehen se deklarata e qeverisë se ishulli do të mbetet pronë shtetërore nuk u jep përgjigje shqetësimeve kryesore.
Çështja, sipas tyre, nuk lidhet vetëm me pronësinë e tokës, por edhe me kushtet e përdorimit, të drejtat që mund t’u kalohen investitorëve privatë, kohëzgjatjen e kontratave, kufizimet e aksesit publik dhe garancitë mjedisore.
Duke qenë se negociatat, projekti arkitektonik dhe studimet mjedisore nuk janë bërë publike, organizatat kërkojnë transparencë të plotë përpara çdo vendimmarrjeje.
Sipas tyre, vetëm publikimi i marrëveshjeve dhe vlerësimeve mjedisore mund të tregojë nëse interesi publik po mbrohet.
Mjedisorët për deklaratën e Komisionit Evropian: “Nuk mjaftojnë garancitë politike”
Në konferencën për shtyp të 15 qershorit, Komisionerja Evropiane Marta Kos deklaroi se Komisioni Evropian kishte “marrë garanci nga Qeveria e Shqipërisë se do të kryhet një Vlerësim i plotë i Ndikimit në Mjedis dhe se do të respektohen standardet mjedisore evropiane”.
PPNEA e cilësoi këtë qëndrim të papranueshëm, duke argumentuar se mbështetet në informacion të pasaktë dhe në garanci politike të qeverisë shqiptare.
“Ndërkohë që injoron zhvillimet e paligjshme që tashmë kanë ndodhur në Vjosë–Nartë, pa lejet e nevojshme, pa masa mbrojtëse dhe pa transparencë. Këto ndërhyrje kanë shkaktuar dëme të konsiderueshme ekologjike dhe kanë nxitur javë të tëra protestash publike”, thuhet në reagimin e PPNEA-s.
Sipas organizatës, deklarata e Komisioneres nuk trajton çështjet kryesore të debatit: ligjshmërinë e ndërhyrjeve në zonën e mbrojtur, dëmin e mundshëm ekologjik dhe detyrimin për rikthimin e gjendjes në përputhje me ligjin.
“Komisioni duhet të adresojë urgjentisht zhvillimet e paligjshme të ndodhura dhe t’i bëjë thirrje qeverisë shqiptare për një moratorium mbi aktivitetet dhe punimet”, thuhet në reagim.
PPNEA i kërkoi Komisionit Evropian të mbajë një qëndrim më të qartë dhe të kërkojë ndalimin e çdo aktiviteti deri në garantimin e respektimit të kuadrit ligjor.
Reagimit i është bashkuar edhe BirdLife Europe and Central Asia. Sipas organizatës, çështja e Vjosë–Nartës nuk është vetëm një debat mjedisor, por lidhet drejtpërdrejt me besueshmërinë e procesit të anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian dhe me respektimin e shtetit të së drejtës.
“Procesi i anëtarësimit në BE nuk ndërtohet mbi premtime dhe komunikim publik, por mbi respektimin e ligjeve. Ligjet e BE-së duhet të zbatohen në praktikë”, është shprehur Anouk Puymartin, drejtuese e politikave në BirdLife Europe and Central Asia.
Organizatat theksojnë se mbrojtja e Vjosë–Nartës është një test jo vetëm për politikat mjedisore të Shqipërisë, por edhe për seriozitetin me të cilin institucionet evropiane kërkojnë zbatimin e standardeve në vendet kandidate./Citizens.al
