Një dokumentar i realizuar nga gazetarët e luftës Rudi Vranckx dhe Sinan Can ngre shqetësimin për shtrirjen e krimit të organizuar dhe trafikut ndërkombëtar të drogës në Evropë nga grupet shqiptare. Në serinë dokumentare “Drugsdelta”, gazetarët Rudi Vranckx dhe Sinan Can ndjekin rrugët e trafikut të kokainës nga Amerika e Jugut drejt Evropës dhe mënyrën se si funksionojnë rrjetet kriminale ndërkombëtare.
Duke folur për fuqinë e grupeve shqiptare, Vranckx shprehet se ato kanë arritur të vendosin njerëzit e tyre në pika të ndryshme të zinxhirit të trafikut, nga portet në Amerikën e Jugut deri në Belgjikë dhe Holandë. Gazetarët kanë qenë edhe në Shqipëri, ku sipas Vranckx kanë ndjekur gjurmët e parave të drogës.
Në vijim të intervistës, Vranckx ngre pretendimin se ka indikacione që paratë e drogës kanë gjetur rrugën drejt niveleve të larta të politikës. Në këtë kontekst, ai thotë se kryeministri Rama po lidhet gjithnjë e më shpesh me akuza për korrupsion.
Dokumentari trajton gjithashtu dhunën e lidhur me trafikun e drogës në Evropë, pastrimin e parave dhe përfshirjen e strukturave të ndryshme financiare në legalizimin e fitimeve kriminale. Për autorët e dokumentarit, Belgjika dhe Holanda ende nuk janë shtete narkotike, por përballen me një problem serioz dhe në rritje.
Portet e Anversës dhe Roterdamit prej vitesh luajnë një rol të rëndësishëm në tregtinë ndërkombëtare të kokainës. Holanda dhe Belgjika janë gjithashtu prodhues të rëndësishëm të drogave sintetike, si MDMA (xtc) dhe metamfetamina (crystal meth). Prania e krimit të organizuar shkakton gjithashtu dhunë: sulme me bomba, rrëmbime dhe ekzekutime të qëllimshme.
Autoritetet në Belgjikë dhe Holandë përpiqen të luftojnë rrjetet kriminale ndërkombëtare, me sukses të ndryshëm. Televizioni publik belg VRT dhe transmetuesi holandez BNNVARA dërguan gazetarët Rudi Vranckx dhe Sinan Can në terren me pyetjen: a janë Belgjika dhe Holanda në rrugën për tu bërë narko-shtete?
Për emisionin me katër pjesë “Drugsdelta”, Can dhe Vranckx, së bashku me dokumentaristin Thomas Blom, ndjekin gjurmët e tregtisë ndërkombëtare të drogës. Nga Clan del Golfo në Kolumbi, që furnizon me kokainë kriminelë të njohur holandezë dhe belgë, deri te bandat në rritje në Brazil, të cilat kanë marrë në dorë rrugët e reja të kokainës drejt Evropës.
Vranckx dhe Can gjurmojnë gjithashtu rrugën e parave të drogës, nga pasuritë e paluajtshme në Amsterdam deri te lagjet e biznesit në Tiranë. Ju të dy jeni gazetarë me përvojë lufte. Pse deshët të bënit këtë seri për tregtinë ndërkombëtare të drogës?
Sinan Can: Unë nuk hyra në këtë me qëllimin për të bërë gazetari të mirëfilltë kriminale. Në Holandë kemi gazetarë kriminaliteti shumë të mirë, si Paul Vugts (Het Parool) ose Harry Lensink (Follow The Money), dhe unë e kam përdorur me mirënjohje punën e tyre. Prej kohësh doja të bëja diçka për fuqinë destabilizuese që vjen nga tregtia e drogës. Jam rritur me idenë se korrupsioni dhe dhuna ishin diçka që i përkiste vendeve të jugut. Kjo ndoshta tingëllon shumë naive, por kur u rrita, Holanda ishte një vend i qetë ku gjëra të tilla thjesht nuk ndodhnin. Tani konstatojmë se ka korrupsion edhe në Holandë. Në Holandë janë vrarë një gazetar kriminaliteti dhe një avokat. Në Holandë ka kryetarë bashkish që duhet të fshihen jashtë vendit. Gjykatësit dhe prokurorët sot duhet të transportohen me makina të blinduara për në punë, sepse kërcënohen.
Rudi Vranckx: Sinan, ti ende e ke paksa shumë në kokë Holandën si një vend model. (qesh) Në Belgjikë, një ministër shteti u vra që dyzet vjet më parë. Ne i kemi kaluar tashmë ato lloj gjërash. Megjithatë, kjo çështje e drogës është krejtësisht e re për ne. Është një fenomen i ri me të cilin po përballemi si shoqëri. Ne pothuajse kemi filluar ta trajtojmë siç trajton një luftë të re: çfarë po ndodh saktësisht këtu dhe si funksionon e gjithë kjo? Cilat janë mekanizmat? Nuk kemi zgjedhur pamjet tipike spektakolare. Nuk hidhemi nga helikopterët dhe nuk hapim rrugë me forcë përmes xhunglës. Kudo kemi shkuar të flasim me njerëz për të kuptuar si funksionon tregtia e drogës. Dhe pastaj përfundon te një campesino, një fermer i vogël, i cili drejton një laborator të vogël kokainë për të paguar studimet e fëmijëve të tij.
Biseda me campesino-n më ka mbetur në mendje. Ai tha shumë sinqerisht se e bënte këtë sepse, përndryshe, do t’i duhej të ecte tre orë nëpër xhungël duke transportuar banane. Mu duk gjithashtu bukur që ai tha se vetë nuk do ta përdorte kurrë atë kokainë, për shkak të gjithë asaj mbeturine kimike që hidhte brenda saj. Dhe në rajonin brazilian të Amazonës kemi folur me banorë vendas që kërcënoheshin nga trafikantët e Primeiro Comando da Capital (PCC), një bandë burgu që është shndërruar në një nga organizatat kriminale më të fuqishme të Amerikës së Jugut. Kemi qenë gjithashtu në Ekuador, ku intervistuam një prokuror në një parking, në mënyrë që të binim sa më pak në sy. Ai njeri kërcënohej aq rëndë, saqë madje u konsiderua tepër e rrezikshme të bëhej me të një takim i zakonshëm për një intervistë. Ndonjëherë kisha pak frikë se mos ne po bëheshim paksa shumë të mërzitshëm. Kam qëndruar me gojën hapur duke parë dëshminë e atij komandantit kolumbian të Clan del Golfo, i cili flet relativisht pa asnjë lloj turpi për korrupsionin, rrëmbimet dhe dhunën. A është ai një mashtrues që sajon histori, apo është një i çmendur me dëshirë për të vdekur?
Vranckx: Edhe ne pyesnim veten pse ai ishte i gatshëm të dëshmonte para kamerës. Çfarë e shtyn atë njeri të bëjë atë që bën? Jo vetëm të flasë me ne, por edhe për shkak të tregtisë së drogës dhe vrasjes së njerëzve. Edhe unë pyesja veten gjatë gjithë kohës: si dreqin mund të dalësh ende prej kësaj? Ne kontrolluam nëse historia e tij ishte autentike dhe doli se ishte e tillë. Ai ishte i lidhur me historinë e Ridouan Taghi, baronit holandez të drogës, dhe bashkëpunëtorit të tij Saïd Razzouki, i cili ndodhej në Kolumbi kur u arrestua. Ne kishim informacione që tregonin se ai kishte bashkëpunuar vërtet me Saïd Razzoukin. Unë mendoj se vaniteti luan gjithsesi një rol. Kisha përshtypjen se ai njeri donte të tregonte se kush ishte dhe çfarë bënte. Diçka si: ‘Ja ku jam.’ Në këtë mënyrë, papritur kishte një publik ndërkombëtar. Për më tepër, për të nuk kishte më aq shumë rëndësi. Ai gjithsesi kërkohej. Nuk kishte më asgjë për të humbur. As nuk mund të dilte më prej asaj situate. E ardhmja e tij ishte e thjeshtë: burgu ose vdekja. Madje kjo ishte pyetja ime e fundit për të: si do të dalësh ndonjëherë prej kësaj? Dhe pastaj ai u largua me motorin e tij të vogël, përsëri drejt xhunglës. Ju nuk keni shkuar vetëm nëpër porte, por jeni futur edhe në territorin e karteleve kolumbiane dhe meksikane. A u bën ende përshtypje kjo gazetarëve me përvojë lufte?
Can: Mendoja se si gazetar lufte pothuajse i kisha parë të gjitha, por gjatë realizimit të këtij reportazhi pashë dhe përjetova gjëra që më kanë mbetur vërtet në mendje dhe për të cilat më pas kam menduar gjatë. Kur shikojmë dhunën e Shtetit Islamik (ISIS) dhe dhunën e karteleve meksikane, unë shoh disa ngjashmëri. Një anëtar i kartelit të Sinaloas tregoi se kishte marrë frymëzim nga videot e ISIS-it. Ai mendoi se duhej të ekzistonte një mënyrë për ta bërë gjithçka edhe më të dhimbshme dhe më të tmerrshme. Prandaj bëri që dy njerëz të zhyteshin të gjallë në një fuçi me acid klorhidrik. Në Culiacán, çdo minutë thjesht qëllohej dikush. Një mbrëmje qëndrova në ballkonin tim. Erdhi me motor një çift motoristësh dhe njëri i hodhi një granatë dore tjetrit. Gjatë gjithë kohës mendoja se kisha përfunduar në një film amerikan. Në fund të episodit të parë ju bëni pyetjen: kush e ka tani pushtetin mbi atë tregti droge? Cila është përgjigjja, sipas jush?
Vranckx: Shqiptarët. Është e jashtëzakonshme se si bandat shqiptare kanë arritur të vendosin njerëzit e tyre kudo, duke bërë që të kontrollojnë të gjithë zinxhirin, nga Amerika e Jugut deri në Evropë. Kanë njerëzit e tyre në portin e Ekuadorit, kanë njerëz në portet belge dhe holandeze, janë të pranishëm në Spanjë ose në Afrikë. Dhe ne shkuam gjithashtu në Shqipëri për të parë se ku përfundojnë gjithë ato para të drogës. E sheh ndikimin e atij kapitali kriminal në lagjet e reja të Tiranës ose në bregdetin shqiptar, ku paratë investohen në sektorin e turizmit.
Shqipëria është një vend që realisht rrezikon të bjerë nën kontrollin e krimit të organizuar. Ka indikacione se paratë e drogës kanë gjetur rrugën edhe drejt niveleve më të larta të politikës. Edhe kryeministri Edi Rama po lidhet gjithnjë e më shpesh me akuza për korrupsion. Tani, gjëja pozitive është se prokuroria speciale kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar po punon fort për t’u përballur me këto grupe kriminale dhe me korrupsionin. Pyetja, sigurisht, është sa gjatë mund ta vazhdojnë këtë, por fuqia e parave është gjigante. Për Evropën, këtu qëndron sfida: të vazhdojë të ushtrojë presion të mjaftueshëm mbi Shqipërinë që ajo të vazhdojë të luftojë krimin e organizuar. Pyetja kryesore e “Drugsdelta” është: a po bëhen Belgjika dhe Holanda narko-shtete? Cila është përgjigjja juaj?
Vranckx: Franky De Keyzer, prokurori i Anversës, thotë në një nga episodet: është një lloj sëmundjeje kundër së cilës duhet të vazhdosh të luftosh. Ne ende nuk jemi një shtet narkotik, por kemi një problem të madh me të cilin vërtet duhet të vazhdojmë të merremi. Dikush e përshkroi krimin e drogës si një sëmundje që është përhapur/metastazuar. Në Ekuador madje një hetim të madh e kanë quajtur kështu: metastazë. Duhet të them se edhe unë mendoj se duhet të vazhdojmë të luftojmë kundër saj, sepse droga dëmton shoqërinë. Unë nuk jam më ai tipi i viteve ’70 që bën paralele me ndalimin e alkoolit (Prohibition) dhe që e sheh legalizimin si zgjidhje.
Can: Ne ende nuk jemi një shtet narkotik, por unë jam shumë pesimist. Jam tronditur jashtëzakonisht shumë nga ato që kam dëgjuar dhe parë. Dhe sidomos pandëshkueshmëria e njerëzve në majë më shqetëson jashtëzakonisht shumë. Ne i fusim në burg ‘uithalers’ ose punëtorët e portit kur marrin 100.000 euro për të kryer një punë në port, ndërsa bankat që pastrojnë gjithë atë kapital droge për një përqindje të majme, shpëtojnë vetëm me gjoba. Në një nga emisionet është një djalë meksikan që kishte paditur Rabobank në gjykatë, sepse vëllai i tij ishte vrarë nga karteli i Sinaloas. Banka nuk ishte e përfshirë drejtpërdrejt në vrasje, por kishte pastruar miliona euro/dollarë. Banka kishte hapur një degë disa kilometra larg kufirit meksikan, ku pastroheshin shuma gjigante parash cash. Dhe ato para cash sigurisht që nuk vinin nga fermeri lokal i limonëve.
Është vërtet koha që bankierët dhe zyrat holandeze të këshillimit, të cilat ndihmojnë botën kriminale në pastrimin e gjithë atyre parave të drogës, të përfundojnë gjithashtu në burg. Pa ta, këta kriminelë mezi mund të bëjnë diçka me paratë e tyre. Pra, këto banka i ndihmojnë grupet kriminale të ndërtojnë pozicionin e tyre të pushtetit. Ndikimi i krimit të organizuar te të rinjtë tanë më shqetëson shumë. Në Roterdam ka grupe kriminale që u paguajnë djemve në rrugë një lloj shpërblimi besnikërie. Në fakt, kriminelët u paguajnë një ndihmë sociale. Kriminelët po hyjnë në boshllëkun që ka lënë pas një shtet që nuk funksionon siç duhet. Një pikë kritike: ju po vini pak vonë me dokumentarin tuaj. Mafia e drogës duket se e ka braktisur në masë të madhe Anversën dhe Roterdamin. Lufta kundër drogës është zhvendosur drejt Francës, Spanjës dhe Portugalisë.
Vranckx: Rrugët e trafikut ndoshta janë zhvendosur, por mekanizmat e tregtisë ndërkombëtare të drogës janë ende të njëjtë. Çmimet me shumicë të kokainës janë vazhdimisht të ulëta, gjë që tregon se ka bollëk në treg. Konsumi gjithashtu nuk po ulet. Për mua është dytësore që shifrat në Anversë dhe Roterdam kanë rënë.
Can: Unë gjithsesi mendoj se këtë dokumentar duhej ta kishim bërë SHUMË më herët. Duhej t’i kisha kushtuar vëmendje shumë më herët këtij problemi gjigant, i cili po kërcënon të dalë plotësisht jashtë kontrollit. Shpresoj që të mund t’i zgjojmë edhe një herë më fort politikëbërësit në Holandë dhe Belgjikë. Bëni diçka për këtë./Marre nga Dosja
