Për më shumë se katër orë, fuqia më e madhe ajrore në botë nuk arriti të garantonte funksionimin normal të sistemit që kontrollon fluturimet e saj. Mijëra avionë mbetën në tokë, aeroportet u mbushën me pasagjerë të bllokuar dhe kaosi u përhap përtej kufijve amerikanë. Fillimisht u ngrit dyshimi për një sulm kibernetik. Por shpjegimi që dhanë autoritetet në Uashington rezultoi po aq shqetësues: infrastruktura që kontrollon qiellin amerikan mbështetet ende në pajisje dhe teknologji të viteve ’80.
Të premten, më 13 nëntor, Administrata Federale e Aviacionit (FAA) urdhëroi ndalimin e ngritjes së avionëve në të gjithë Shtetet e Bashkuara, pas problemeve serioze në rrjetin e telekomunikacionit që lidh qendrat e kontrollit të trafikut ajror.
Avionët që ndodheshin në ajër u lejuan të uleshin, ndërsa mijëra fluturime të planifikuara u pezulluan. Masa preku aeroportet në të gjithë vendin dhe shkaktoi anulime e vonesa edhe në fluturimet ndërkombëtare.
Ishte vetëm hera e dytë që Shtetet e Bashkuara vendosnin një ndalim të tillë në shkallë kombëtare që prej sulmeve terroriste të 11 shtatorit 2001. Rasti tjetër kishte ndodhur në janar 2023, për shkak të një defekti në sistemin e njoftimeve për pilotët.
Çfarë ndodhi me sistemin amerikan?
Sekretari amerikan i Transportit, Sean Duffy, shpjegoi se pajisjet e rrjetit të kontrollit ajror ishin mbingarkuar me të dhëna, duke shkaktuar paqëndrueshmëri në komunikimet dhe informacionet e radarëve.
Problemi preku qendrat e kontrollit të trafikut ajror dhe sistemet që përdoren për të koordinuar lëvizjen e avionëve.
Duffy pranoi se infrastruktura amerikane mbështetet ende në pajisje të vjetra, përfshirë kabllot prej bakri dhe teknologji komunikimi të përdorura prej dekadash.
“Përdorim linja të vogla bakri të viteve 1980”, deklaroi ai, duke përshkruar një sistem që ishte mbingarkuar dhe kishte dalë jashtë funksionit në disa pjesë të tij.
Sipas tij, pajisjet e reja të instaluara gjatë procesit të modernizimit nuk kishin pësuar të njëjtin defekt.
Sulm kibernetik? Autoritetet nuk gjejnë prova
Përmasat e ndërprerjes ngritën menjëherë pikëpyetje mbi mundësinë e një sulmi ndaj infrastrukturës kritike amerikane.
Por sekretari i Sigurisë Kombëtare, Markwayne Mullin, deklaroi se autoritetet nuk kishin gjetur prova për një sulm kibernetik apo ndërhyrje të qëllimshme.
Ai theksoi se hetimet vijojnë dhe se përfundimi mbi shkakun e plotë të incidentit nuk është ende përfundimtar.
Ndërprerja nuk u lidh as me problemet e raportuara në sistemet Microsoft.
Mijëra fluturime të anuluara, pasagjerë të bllokuar
Ndalimi kombëtar u hoq në orën 20:15 me orën e Bregut Lindor amerikan, pas më shumë se katër orësh paralizim.
Por rikthimi i lejes për fluturime nuk nënkuptoi rikthimin e menjëhershëm të normalitetit.
Sipas të dhënave të raportuara nga mediat ndërkombëtare dhe platformat e monitorimit të fluturimeve, mijëra fluturime u anuluan dhe mijëra të tjera pësuan vonesa. Pasojat u shtrinë edhe në aeroportet e Kanadasë dhe Europës.
Një sistem që kërkon 50 miliardë dollarë
Pas incidentit, sekretari Duffy kërkoi një ndërhyrje rrënjësore për modernizimin e infrastrukturës së kontrollit ajror, duke përmendur nevojën për rreth 50 miliardë dollarë.
Problemet e sistemit amerikan nuk janë të panjohura. Prej vitesh, autoritetet dhe ekspertët kanë paralajmëruar për pajisje të vjetruara, mungesë kontrollorësh të trafikut ajror dhe vështirësi në modernizimin e një rrjeti nga i cili varen miliona pasagjerë.
Incidenti i 13 nëntorit tregoi se edhe pa një sulm kibernetik, një defekt në infrastrukturën teknologjike mund të shkaktojë ndërprerje të përmasave kombëtare.
Për katër orë, avionët amerikanë nuk u ndalën nga moti, terrorizmi apo një luftë. Sipas shpjegimit të autoriteteve, mjaftoi mbingarkesa e një rrjeti të vjetër telekomunikacioni, për ta kthyer sigurinë e qiellit amerikan në një emergjencë kombëtare.














