Auditimi financiar i realizuar nga Kontrolli i Lartë i Shtetit mbi Bashkinë Durrës nxjerr në pah një seri problematikash të rëndësishme në mënyrën se si janë menaxhuar fondet publike, planifikuar investimet dhe raportuar pasqyrat financiare. Raporti përfundimtar i auditimit evidenton mangësi në sistemin e kontrollit të brendshëm, mosrealizim të një pjese të konsiderueshme të projekteve të planifikuara dhe pasaktësi në raportimin financiar të institucionit vendor, çka ka çuar në dhënien e një opinioni auditimi të modifikuar me rezervë për pasqyrat financiare.
Një nga elementët më domethënës të raportit lidhet me realizimin e buxhetit të Bashkisë Durrës, i cili rezulton dukshëm më i ulët nga sa ishte planifikuar. Për vitin 2023, nga rreth 10.07 miliardë lekë të planifikuara, janë realizuar rreth 7.68 miliardë lekë, ose afërsisht 76% e planit. Edhe në vitin 2024 situata mbetet e ngjashme, pasi nga 8.62 miliardë lekë të planifikuara janë shpenzuar rreth 6.87 miliardë lekë, ose rreth 79.6%. Kjo diferencë tregon një hendek të qartë mes planifikimit buxhetor dhe kapacitetit real të administratës për ta zbatuar atë në praktikë.
Auditimi thekson se problemi kryesor lidhet me investimet publike, të cilat shpesh janë programuar në buxhet por nuk janë realizuar në terren. Në shumë raste projektet nuk janë nisur për shkak të mungesës së procedurave të prokurimit, vonesave në lidhjen e kontratave apo mbylljes së punimeve përtej afateve të vitit buxhetor. Vetëm për vitin 2023 janë evidentuar 19 projekte të planifikuara që nuk janë realizuar fare, ndërsa dhjetëra të tjera janë financuar vetëm pjesërisht për shkak të vonesave në procedura apo mosmbylljes së punimeve brenda afatit.
Një tjetër problematikë lidhet me projektet e rindërtimit pas tërmetit të vitit 2019, të cilat sipas auditimit vijojnë të kenë ritme realizimi më të ulëta nga sa ishte parashikuar. Për vitin 2023 realizimi i këtyre projekteve ka qenë vetëm rreth 61% e planit financiar, ndërsa në vitin 2024 rreth 64%. Vonesat lidhen kryesisht me mosrespektimin e afateve nga kontraktorët, procedura administrative të ngadalta dhe mungesën e dokumentacionit për likuidim të punimeve të përfunduara.
Raporti tregon gjithashtu se Bashkia Durrës mbetet shumë e varur nga financimi i buxhetit të shtetit. Për vitin 2023 rreth 75% e buxhetit është financuar nga transfertat e buxhetit qendror, ndërsa vetëm rreth 25% nga të ardhurat e veta vendore. Edhe në vitin 2024 struktura mbetet pothuajse e njëjtë. Kjo tregon një kapacitet relativisht të kufizuar të bashkisë për të gjeneruar të ardhura nga taksat dhe tarifat vendore, duke e bërë funksionimin e saj financiar shumë të varur nga fondet që vijnë nga qeveria qendrore.
Auditimi evidenton gjithashtu probleme në administrimin e të ardhurave dhe në mbledhjen e detyrimeve nga qytetarët dhe bizneset. Sipas raportit, detyrimet e papaguara për taksa dhe tarifa vendore janë rritur ndjeshëm, duke kaluar nga rreth 635 milionë lekë në mbi 1.29 miliardë lekë brenda një viti. Kjo rritje tregon dobësi në sistemin e administrimit fiskal vendor dhe mungesë analizash të detajuara mbi debitorët dhe detyrimet e tyre.
Një pjesë e rëndësishme e gjetjeve lidhet me saktësinë e pasqyrave financiare. Auditimi ka identifikuar një sërë gabimesh dhe mospërputhjesh në kontabilitetin e bashkisë, përfshirë mbivlerësime dhe nënvlerësime të disa llogarive financiare. Për shembull, një llogari e lidhur me financimin nga buxheti është nënvlerësuar me rreth 380 milionë lekë, ndërsa një tjetër llogari shpenzimesh është mbivlerësuar me mbi 309 milionë lekë. Në raste të tjera janë konstatuar klasifikime të pasakta të aktiveve apo regjistrime që nuk përputhen me standardet kontabël të sektorit publik.
Problemet nuk kufizohen vetëm te raportimi financiar. Auditimi evidenton edhe dobësi të konsiderueshme në sistemin e kontrollit të brendshëm të bashkisë. Sipas raportit, institucioni nuk ka hartuar një strategji të mirëfilltë për menaxhimin e riskut, nuk ka raportime periodike të strukturuara nga njësitë e brendshme dhe nuk ka ndarje të qartë të përgjegjësive në proceset financiare. Mungesa e manualeve të procedurave dhe mekanizmave të monitorimit krijon një terren ku gabimet administrative dhe financiare mund të kalojnë pa u identifikuar në kohë.
Në total, auditimi i Kontrollit të Lartë të Shtetit ka evidentuar 19 gjetje dhe ka dhënë 19 rekomandime për përmirësimin e menaxhimit financiar dhe të kontrollit të brendshëm në Bashkinë Durrës. Rekomandimet synojnë përmirësimin e planifikimit të buxhetit, përshpejtimin e procedurave të prokurimit, korrigjimin e pasqyrave financiare dhe forcimin e mekanizmave të kontrollit të brendshëm.
Në një plan më të gjerë, gjetjet e këtij auditimi reflektojnë një problem të njohur në administrimin financiar të njësive të qeverisjes vendore në Shqipëri: planifikime buxhetore ambicioze që nuk shoqërohen me kapacitete reale për t’u realizuar, investime që mbeten në letër dhe sisteme kontrolli që nuk arrijnë të garantojnë transparencë dhe llogaridhënie të plotë në përdorimin e fondeve publike. Për qytetarët kjo përkthehet në projekte të vonuara, shërbime që realizohen me ritme të ngadalta dhe një administrim financiar që ende ka nevojë për reforma të thella në nivel lokal.
