Gjatë tri dekadave të fundit, Greqia ka investuar shuma gjigante në sektorin e mbrojtjes, duke shpenzuar rreth 170-200 miliardë euro për forcat e saj të armatosura.
Megjithatë, pavarësisht këtyre investimeve, zyrtarët grekë vazhdojnë të argumentojnë se vendi ka nevojë për më shumë burime për t’u përballur me sfidat e sigurisë.
Kjo ka ngritur pyetjen nëse problemi lidhet me nivelin e shpenzimeve apo me modelin strategjik që Athina ka ndjekur për dekada.
Një pjesë e madhe e politikës së mbrojtjes së Greqisë është ndërtuar mbi perceptimin e Turqisë si sfida kryesore e sigurisë. Mosmarrëveshjet për kufijtë detarë, hapësirën ajrore, Qipron dhe Mesdheun Lindor kanë ndikuar drejtpërdrejt në rritjen e vazhdueshme të shpenzimeve ushtarake.
Në vitin 2025, Greqia shpenzoi rreth 8.4 miliardë dollarë për mbrojtjen, ose afërsisht 3 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto, duke u renditur ndër vendet e NATO-s me nivelin më të lartë të shpenzimeve në raport me ekonominë e saj.
Megjithatë, kritikët argumentojnë se problemi nuk qëndron vetëm te shuma e parave të shpenzuara, por te mënyra se si ato janë përdorur. Për dekada me radhë, Athina ka investuar kryesisht në blerjen e sistemeve të gatshme nga jashtë.
Avionët luftarakë Rafale, fregatat Belharra, raketat Exocet, programet e modernizimit të F-16 dhe sisteme të tjera të avancuara janë siguruar kryesisht nga Franca, Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli.
Këto blerje kanë rritur kapacitetet ushtarake të vendit, por kanë krijuar një varësi të vazhdueshme nga furnizuesit e huaj për teknologjinë, mirëmbajtjen dhe modernizimin.
Ndërsa lufta moderne po orientohen gjithnjë e më shumë drejt dronëve, inteligjencës artificiale dhe sistemeve kibernetike, kjo varësi mund të bëhet edhe më e kushtueshme në të ardhmen.
Debati bëhet më i rëndësishëm kur shihet në kontekstin ekonomik. Gjatë krizës financiare që goditi Greqinë pas vitit 2008, ekonomia u tkurr me më shumë se 25 për qind, papunësia arriti nivele rekord dhe qindra mijëra të rinj të arsimuar u larguan nga vendi.
Pavarësisht këtyre vështirësive, shpenzimet për mbrojtjen mbetën kryesisht të mbrojtura nga shkurtimet. Edhe gjatë pandemisë së COVID-19, kur ekonomia greke pësoi një tkurrje të ndjeshme, buxheti ushtarak u rrit ndjeshëm.
Kjo ka bërë që shumë analistë të flasin për “koston e humbur të mundësive”, duke argumentuar se një pjesë e këtyre fondeve mund të ishte investuar në industri, teknologji, kërkim shkencor, arsim dhe infrastrukturë.
Sipas kësaj qasjeje, nëse edhe një pjesë e miliardave të shpenzuara për importin e armëve do të ishte orientuar drejt zhvillimit të industrisë vendase, Greqia mund të kishte ndërtuar një bazë më të fortë teknologjike dhe prodhuese.
Investimet në programe kombëtare të dronëve, prodhim të avancuar, energji të rinovueshme dhe partneritete mes universiteteve dhe industrisë do të kishin krijuar vende pune me vlerë të lartë dhe do të ndihmonin në frenimin e emigrimit të trurit.
Shpesh përmendet edhe shembulli i Turqisë. Në fillim të viteve 2000, industria turke e mbrojtjes mbulonte vetëm një pjesë të vogël të nevojave të vendit. Sot, pjesa më e madhe e sistemeve ushtarake prodhohen brenda vendit, ndërsa sektori është shndërruar në një motor të rëndësishëm të eksporteve, inovacionit dhe punësimit.
Për shumë vëzhgues, kjo tregon se investimet në mbrojtje mund të shërbejnë jo vetëm për sigurinë, por edhe për zhvillimin ekonomik dhe teknologjik. Në këtë sfond, Athina ka njoftuar një program të ri modernizimi 12-vjeçar me vlerë 25-28 miliardë euro.
Ndryshe nga projektet e mëparshme, plani i ri i kushton më shumë vëmendje forcimit të industrisë vendase të mbrojtjes. Kjo tregon se edhe vetë autoritetet greke po pranojnë se siguria afatgjatë nuk mund të mbështetet vetëm te importi i armëve.
Ndërkohë, ndryshimet në mjedisin ndërkombëtar e bëjnë këtë debat edhe më të rëndësishëm. Bashkimi Evropian është gjithnjë e më i fokusuar te lufta në Ukrainë dhe siguria kundër Rusisë, ndërsa Shtetet e Bashkuara po përqendrojnë vëmendjen strategjike te Kina dhe rajoni Indo-Paqësor.
Në këto rrethana, mbështetja te aleatët mund të bëhet më e kushtueshme dhe më pak e sigurt se në të kaluarën. Në fund, pyetja kryesore mbetet e hapur: çfarë synon Greqia me qindra miliardat e shpenzuara për armë? Nëse objektivi është vetëm blerja e sistemeve të reja ushtarake, atëherë varësia nga jashtë do të vazhdojë.
Por nëse këto investime shndërrohen në një strategji për zhvillimin e teknologjisë, industrisë dhe kapitalit njerëzor, atëherë ato mund të kontribuojnë jo vetëm në sigurinë kombëtare, por edhe në prosperitetin afatgjatë të vendit.
