Një nënshkrim që mungonte në Kiev ka tërhequr përsëri vëmendjen rreth qëndrimit të Serbisë karshi Bashkimit Evropian, Rusisë dhe Ukrainës.
Vëmendja ra mbi presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiç, pasi ai nuk e nënshkroi një deklaratë të përbashkët në samitin e Ukrainës dhe vendeve të Evropës Juglindore, e cila konfirmon mbështetjen e vazhdueshme politike, ushtarake, financiare dhe të sigurisë për Kievin, por edhe nevojën për trysni shtesë ndaj Rusisë.
Kievi nuk e ka komentuar ende qëndrimin e Vuçiqit, por sipas analistit ukrainas Yevhen Mahda, ky veprim i Vuçiçit nuk është e papritur.
“Kjo nuk është hera e parë që Vuçiq bën sjellje të tillë. Ai tashmë ka refuzuar të nënshkruajë një deklaratë të ngjashme në Kiev. Ai padyshim po mendon për zgjedhjet e ardhshme, të cilat do të mbahen në Serbi në të ardhmen e afërt”, thotë Mahda, i cili është gjithashtu drejtor ekzekutiv i organizatës joqeveritare, Instituti për Politikë Botërore.
Bashkimi Evropian thotë se nuk dëshiron ta komentojë vendimin e Serbisë për të mos e nënshkruar deklaratën e përbashkët të miratuar në Samitin Ukrainë-Evropë Juglindore.
“Qëndrimi ynë ndaj agresionit rus kundër Ukrainës është i qartë: ne jemi të bashkuar në mbështetjen e palëkundur për Ukrainën përballë luftës agresore të Rusisë dhe përpjekjeve të paligjshme të Rusisë për ta aneksuar territorin ukrainas”, tha shërbimi për shtyp i Komisionit Evropian në një përgjigje për Radion Evropa e Lirë (REL).
Siç shpjeguan zyrtarët evropianë, deklarata e miratuar në samit nuk përfaqëson qëndrimin zyrtar të Bashkimit Evropian, pasi u nënshkrua nga pjesëmarrësit e tubimit, përkatësisht udhëheqës individualë të shteteve anëtare të BE-së.
Prandaj, siç është shpjeguar jozyrtarisht në Bruksel, nënshkrimi i saj nuk konsiderohet si çështje harmonizimi me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të Bashkimit Evropian.
Gjatë vitit 2025, Serbia e rriti nivelin e saj të përputhshmërisë me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të BE-së në rreth 60 për qind, por ajo mbetet ende i vetmi vend në Ballkanin Perëndimor që nuk është plotësisht në përputhje me qëndrimet evropiane.
Por, siç thotë Mahda, kjo nuk do të ndikojë në marrëdhënien e Bashkimit Evropian me këtë vend.
“Nuk mendoj se do të ushtrohet ndonjë trysni mbi Serbinë, sepse kjo do të thoshte një mundësi për t’u fshehur plotësisht nën ombrellën e Rusisë. Mendoj se BE-ja ka frikë nga kjo”, thotë ai.
“Politikë balancuese”
Edhe katër vjet pas fillimit të pushtimit rus të Ukrainës, Serbia nuk po heq dorë nga e ashtuquajtura politikë balancuese.
Nga njëra anë, ajo mbështet disa qëndrime të Bashkimit Evropian, por shmang vendimet që do të nënkuptonin një çarje më të qartë të marrëdhënieve me Moskën.
Analisti i politikës së jashtme me bazë në Beograd, Boshko Jakshiq, beson se është pikërisht një politikë e tillë që e ka vënë Vuçiqin në një situatë ku ai po përpiqet të ruajë marrëdhëniet me palët kundërshtare.
“Ai po përpiqet të luajë rolin e magjistarit diplomatik dhe në të njëjtën kohë dëshiron të ketë marrëdhënie të shkëlqyera si me Pekinin ashtu edhe me Uashingtonin, duke harruar se aktualisht janë rivalët më të mëdhenj në botë. Ai po përpiqet të mbajë marrëdhënie të mira si me Rusinë ashtu edhe me Ukrainën, duke injoruar faktin se ata janë kundërshtarë të papajtueshëm dhe janë në luftë”, thotë Jakshiq për Radion Evropa e Lirë.
Pyetja që lind është: a përfitoi politikisht Vuçiq nga ky veprim apo humbi Serbia një mundësi të re për të forcuar pozicionin e saj në bashkësinë ndërkombëtare.
Për Jakshiqin, përgjigjja është e thjeshtë. “Do të fitojë pikë të caktuara në Moskë, por jo të mjaftueshme për të riparuar marrëdhëniet e dëmtuara me Rusinë. Në të njëjtën kohë, do të fitojë pikë negative në Bashkimin Evropian, dhe pikët më negative do të vijnë nga organizatori i samitit – Ukraina. Kur të vihet vija ndarëse, mundësia që duhej të përdorej për të forcuar pozicionin ndërkombëtar të Serbisë vetëm sa është dëmtuar”, thekson ai.
“Masa e politikës së jashtme të Vuçiqit”
Për Marko Savkoviqin, profesor i marrëdhënieve ndërkombëtare në Fakultetin e Shkencave Politike në Universitetin e Beogradit, lëvizja e Vuçiqit në Kiev është në përputhje me kursin aktual të Beogradit.
“Nga ana tjetër, është një politikë që ka datën e skadimit dhe afatin e saj. Nëse masa e marrëdhënieve tona me Perëndimin është ajo që kemi tani, dhe duket se është, atëherë shkuarja e tij atje dhe pjesëmarrja në atë takim është maksimumi. Pra, është maksimumi absolut”, deklaron ai.
Ndryshe nga vendet e Ballkanit Perëndimor, të cilat pothuajse plotësisht janë përafruar me qëndrimet e BE-së në fushën e politikës së përbashkët të jashtme dhe të sigurisë, Serbia nuk po e bën këtë.
“Ne nuk pajtohemi me regjimin e sanksioneve. Janë miratuar 20 paketa sanksionesh dhe ne nuk kemi rënë dakord për asnjërën. Sigurisht, qeveria e justifikon këtë me interesa ekonomike. Mendoj se kjo po vazhdon ende. Askush nuk e ka goditur tavolinën dhe ka thënë: ‘Mjaft, duhet ta bëni ose do t’i ndërpresim marrëdhëniet’. Sigurisht, ka shumë hipokrizi këtu, por kjo është politikë, këto janë marrëdhënie ndërkombëtare”, thotë Savkoviq.
Sipas tij, Beogradi po shfrytëzon faktin se Bashkimi Evropian nuk dëshiron që Serbia të largohet plotësisht.
“Kjo është arsyeja pse këto gjeste, të cilat ndoshta nuk janë të vogla duke pasur parasysh sa të forta janë ndjenjat proruse këtu, të cilat ushqehen gjithashtu përmes mediave të caktuara dhe kanaleve të tjera, përfaqësojnë maksimumin. Ky është maksimumi”.
“Pres vazhdimisht nëse do të ndodhë ajo ndërprerje, ai moment i madh, ajo përballje. Por, nuk po ndodh. Dhe, për të qenë i sinqertë, as nuk e di se kur do të ndodhë”, përfundon Savkoviq.
Serbia është kandidate për anëtarësim në BE që nga viti 2012. Një kusht për anëtarësim është përafrimi i politikës së saj të jashtme me atë të Brukselit./REL
