Nga The Economist
Këtë herë ata u ftuan. Më 22 maj, vendasit brohoritën, ndërsa tanket gjermane kaluan nëpër rrugët e Vilniusit, kryeqytetit lituanez dikur të pushtuar nga nazistët.
Autobusët e qytetit shfaqën homazhe për lidhjet vëllazërore që lidhnin aleatët e NATO-s. Megjithatë, kur banda prej bronzi e Bundeswehr-it luajti një interpretim të “Lavdisë së Prusisë”, disa nga personalitetet gjermane të mbledhura për inaugurimin e brigadës së 45-të Panzer të ushtrisë së tyre ndjenë një ndjesi shqetësimi. Vetëm kur panë fytyrat plot shkëlqim të homologëve të tyre lituanezë, ata mundën të shijonin shfaqjen.
Brigada e blinduar, e cila do të numërojë 5 mijë deri në vitin 2027, është dislokimi i parë e përhershëm i Gjermanisë jashtë vendit që nga Lufta e Dytë Botërore. Është gjithashtu shenja më e fortë e kthesës së jashtëzakonshme të ndërmarrë nga një vend që mori plotësisht dividendin e paqes pas vitit 1990, duke u strehuar nën mbrojtjen amerikane, ndërsa ushtria e vet po shuhej dhe lidhjet e tij tregtare me Rusinë po forcoheshin.
Vendimi për Lituaninë u mor në vitin 2023 si pjesë e Zeitenwende, ose “pikës së kthesës”, në politikën e sigurisë të nxitur nga Olaf Scholz, kancelari i atëhershëm, pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia.
Shpenzimet prej 100 miliardë eurosh që ai nisi i kanë dhënë tashmë Gjermanisë buxhetin e katërt më të madh të mbrojtjes në botë, llogarit Instituti Ndërkombëtar i Kërkimeve për Paqen në Stokholm.
Më shumë do të vijnë. E mbështetur nga një vendim i kohëve të fundit për të liruar frenin e borxhit të Gjermanisë, një këmishë force fiskale, qeveria e re planifikon të rrisë më tej shpenzimet e mbrojtjes. Në të vërtetë, riarmatimi do të bëhet misioni i saj kryesor.
Kancelari Friedrich Merz thotë se synon ta bëjë Bundeswehr-in “ushtrinë më të fortë konvencionale në Europë”. Ai ka sinjalizuar gjithashtu se Gjermania do të nënshkruajë një objektiv të ri afatgjatë të shpenzimeve të mbrojtjes të NATO-s prej 3.5% të PBB-së, plus 1.5% për infrastrukturën përkatëse, në një samit këtë muaj – një total që do të përkthehej në 215 miliardë euro në vit në nivelin e sotëm të prodhimit. (Një buxhet do të pasojë samitin e NATO-s.)
Ashtu si lituanezët, pothuajse të gjithë aleatët e Gjermanisë janë të kënaqur nga angazhimi i vonuar i vendit ndaj sigurisë europiane. Me ngurrim, dhe jo pa një shkallë vuajtjesh historikisht të ndikuara, edhe vetë gjermanët po ia dalin mbanë.
Fondi i Scholz kryesisht “mbushi gropat”, siç e ka thënë gjenerali Carsten Breuer, kreu i forcave të armatosura, por mbetet shumë për t’u bërë. Vala e ardhshme e shpenzimeve do të synojë të forcojë rolin e Gjermanisë si “shtylla kritike” e NATO-s. Prioritetet përfshijnë forcimin e mbrojtjes ajrore, mbushjen e stoqeve të municioneve dhe ndërtimin e aftësive të goditjeve precize me rreze të gjatë veprimi.
Prioritetet e zyrtarëve janë të qarta. “Koha është thelbësore”, thotë Gjenerali Alfons Mais, kreu i ushtrisë, duke inkurajuar industrinë mbrojtëse të Gjermanisë të përqendrohet në prodhimin masiv. Njerëzit brenda janë skeptikë në lidhje me ndërtimin e industrisë vendase ose evropiane në kurriz të zgjidhjeve të gatshme nga vende të tjera, si Amerika, në emër të “autonomisë strategjike”.
“Nëse përballemi me vonesa ose sfida të dorëzimit në vend”, thotë Gjenerali Mais, “është më mirë të ndjekim një qasje më të gjerë dhe të shohim se kush mund të dorëzojë”.
Disa shqetësohen se Gjermania nuk po mëson nga Ukraina, me tufat e saj të dronëve dhe fushat e betejës “transparente”. “Teknologjia në Gjermani është e mahnitshme”, thotë Nico Lange, një ish-zyrtar i ministrisë së mbrojtjes. “Por pala politike nuk di si ta përdorë atë”.
Askush nuk dëshiron të luftojë luftën e fundit duke ndërtuar rezerva dronësh që shpejt bëhen të vjetërsuara. Por planifikuesit gjithashtu duhet të sigurohen që Gjermania të mos mbetet tepër e varur nga sistemet e trashëguara. “Na duhet një industri e orientuar nga tregu që inovon, dështon në një vend dhe ka sukses diku tjetër, duke përdorur kapital privat”, thotë Gundbert Scherf, bashkëdrejtori ekzekutiv i Helsing, një startup me fokus në sistemet tokësore, ajrore dhe detare të mundësuara nga inteligjenca artificiale.
Përmirësimi i Bundeswehr-it do të thotë gjithashtu përballje me një burokraci të ngadaltë planifikimi dhe prokurimi.
Kur Merz propozoi ndryshimin e tij në frenimin e borxhit, ai tha se do të bënte “çfarëdo që të duhet” për të mbrojtur paqen dhe lirinë në Evropë. Megjithatë, vënia në punë e parave në mënyrë të pashmangshme zvogëlon presionin për reforma, vëren Claudia Major e Fondit Gjerman Marshall, një organizatë kërkimore.
Zyra federale e auditimit e Gjermanisë bëri thirrje kohët e fundit për “ndryshime të gjera” në një Bundeswehr që tha se ishte bërë “i mbingarkuar” me menaxhmentin. Shumë ekspertë e ndajnë këtë analizë. “Prokurimi zgjat shumë”, ankohet Gjenerali Mais. “Nënshkrimi i një kontrate është një gjë, dërgimi i gjërave te trupat është një tjetër”.
Një ankesë e zakonshme është se Gjermania i “mbulon” proceset e saj, duke imponuar kërkesa të rënda, siç është sigurimi që tanket të jenë të përshtatshme për gratë shtatzëna. “Zgjidhja 80% tani është më e mirë se ajo 100% në pesë vjet”, thotë Matthias Wachter, kreu i politikës së sigurisë në Federatën e Industrive Gjermane. Sistemi gjerman i mbrojtjes ajrore iris-t, i cili e ka provuar veten në Ukrainë, megjithatë është ende duke u testuar për përdorim të brendshëm.
Përballimi i këtyre pengesave i takon Boris Pistorius, ministrit të mbrojtjes, të cilit i folurit e thjeshtë e ka bërë atë politikanin më të popullarizuar të Gjermanisë. Pavarësisht kësaj, jo të gjithë janë të bindur se ai ka durimin të përballet seriozisht me burokracinë e Bundeswehr-it.
“Ai është ministri më i mirë që kemi pasur prej vitesh”, thotë Sara Nanni, një deputete e Gjelbër në komitetin e mbrojtjes të Bundestagut. “Por ai mund të jetë pak sipërfaqësor”. Një ligj i ri, i quajtur në mënyrë të detyrueshme Planungs- und Beschaffungsbeschleunigungsgesetz (Akti i Përshpejtimit të Planifikimit dhe Prokurimit), synon të lehtësojë disa rregullore. Por vetëm ndryshimi i sistemit mund të mos jetë i mjaftueshëm.
A janë gjermanët gati të bëhen kriegstüchtig, ose “gati për luftë”, siç ka kërkuar Pistorius? Paranojak për rihapjen e përçarjeve sociale të viteve të Covid-19 në një vend që ruan një skepticizëm ndaj forcës ushtarake, Scholz ishte i kujdesshëm në retorikën e tij dhe duke u ndalur në ndihmën e tij për Ukrainën; Merz përdor një ton më të ashpër. Mbeten gjurmë të qëndrimit të vjetër, siç janë ndalimet e vetëimponuara në dhjetëra universitete për pranimin e parave qeveritare për kërkime ushtarake.
Claudia Major shqetësohet se nëse Ukraina detyrohet të bëjë një “armëpushim të ndyrë”, vrulli i viteve të fundit mund të shpërdorohet ndërsa thirrjet për diplomaci dhe ulje të tensioneve me Rusinë po marrin vrull.
Deri më tani, ndoshta për shkak se shmangia e frenimit të borxhit i ka lejuar Gjermanisë të shmangë kompromiset “armë ose gjalpë”, votuesit në përgjithësi i kanë mbështetur ndryshimet. Edhe qëndrimet ndaj ushtrisë po ndryshojnë. Ushtarët çuditen me respektin që hasin tani në jetën e përditshme. “Ndonjëherë kur jam në rrugë, njerëzit më ndalojnë për të thënë, ‘Faleminderit për shërbimin tuaj’ – si në Amerikë!”, shprehet me zë të lartë një oficer kadet.
Një provë më e vështirë do të vijë kur Gjermania të fillojë një debat serioz mbi rivendosjen e rekrutimit ushtarak, i cili u pezullua nën Angela Merkel në vitin 2011. Bundeswehr po përpiqet të rrisë numrin e trupave mbi 180 mijë , shumë më pak se objektivi aktual prej 203 mijë , i cili ka të ngjarë të hiqet pas samitit të NATO-s. Duke pasur parasysh angazhimet e Gjermanisë ndaj NATO-s, Gjenerali Breuer mendon se Gjermania do të ketë nevojë për 100 mijë trupa shtesë, përfshirë rezervistët, deri në vitin 2029.
Për momentin, qeveria e Merz shpreson të arrijë atje me pyetësorë të detyrueshëm për burrat 18-vjeçarë (një zgjerim për gratë do të kërkonte një ndryshim kushtetues). Kjo të paktën do të blejë kohë për të rindërtuar kazermat e shkatërruara të Gjermanisë dhe për të punësuar trajnerët ushtarakë që i nevojiten një ushtrie më të madhe.
Por vështirë se dikush mendon se një element detyrimi mund të shmanget. “Jam absolutisht i bindur se do ta zhvillojmë këtë debat”, thotë Gjenerali Mais. Sondazhet tregojnë se shumica e gjermanëve janë në favor të rivendosjes së rekrutimit ushtarak; mbështetja është parashikueshëm më e ulët midis të rinjve.
Një marshim i gjatë përpara
Agonitë e ndryshme të Gjermanisë gjetën shprehje në një aktivitet të kohëve të fundit “Zeitenwende on Tour” në Görlitz, një qytet i Gjermanisë Lindore në kufirin polak, ku gati gjysma e votuesve mbështesin partinë e djathtë të ekstremit të djathtë, pro-Rusisë, Alternativa për Gjermaninë.
Lange, ish-zyrtari i mbrojtjes, drejtoi një diskutim mbi riarmatim para një audience polemizuese. Disa me zemërim fajësuan zgjerimin e NATO-s për luftën në Ukrainë, ose lëshuan paralajmërime kundër kompanive të armëve që përfitonin. Të tjerë kundërshtuan. Andre, një punonjës spitali që kishte udhëtuar nga Dresden për të mbështetur çështjen e riarmatimimit, thotë se çështja i ndan kolegët e tij 50-50.
“Qeveria duhet ta kishte bërë këtë që nga fillimi”, thotë Lange, i cili ua ka çuar mesazhin e tij gjermanëve për më shumë se tre vjet. Është një punë e vështirë, veçanërisht pasi gjermanëve tani po u kërkohet të bëjnë sakrifica në emër të tokave të huaja.
Në Vilnius, Merz tha: “Siguria e Lituanisë është edhe siguria jonë”, një deklaratë e thjeshtë e angazhimeve të vendit të tij ndaj NATO-s që nënkupton edhe kërkesa të ashpra nga gjermanët e zakonshëm. Vetëm tani, ndoshta, ky mesazh po fillon të përhapet.
