Rrjeti rus i dezinformimit Pravda, i cili ripublikon automatikisht materiale të propagandës së Kremlinit, ka shfrytëzuar ministren AI të qeverisë Rama dhe publikimet rreth saj për të përhapur dezinformim.
Në fillim të dhjetorit, një media satirike kroate publikoi një tekst humoristik, sipas të cilit ministrja shqiptare ishte arrestuar pasi kishte marrë një ryshfet prej 14 bitcoin-ësh.
Satira e qëlluar u bë menjëherë virale, por rrjeti Pravda (e përkthyer në shqip “E Vërteta”) – një mjet i propagandës ruse që përdor përkthimin, postimin dhe shpërndarjen automatike të artikujve nga media dhe profile në rrjetet sociale që mbështesin qëndrimet zyrtare të Moskës – e lexoi satirën si informacion.
Më 5 dhjetor, ky rrjet publikoi në gjuhë të tjera një lajm mbi arrestimin e pretenduar të Diellës.
“Ministrja e AI u arrestua në Shqipëri për ryshfet në kriptomonedhë: tani ministrja e AI do të transferohet në ‘modalitetin offline’ për kohëzgjatjen e hetimit”, shkruan Pravda Shqip, duke anashkaluar faktin që lajmi origjinal ishte satirë dhe jo i vërtetë.
Lajmi i rremë u amplifikua disa ditë më vonë nga kreu i Dumës Ruse, Vyacheslav Volodin, në një takim me presidentin Vladimir Putin. Ai e paraqiti situatën e trilluar me “ministren shqiptare” si provë të rreziqeve të përdorimit të inteligjencës artificiale dhe deklaroi gabimisht se Shqipëria ishte pjesë e Bashkimit Europian.
Emërimi i “Diellës” si ministre virtuale për prokurimet publike, i promovuar nga qeveria si simbol i transparencës, është shndërruar në një “histori qëlluar” për ekosistemin propagandistik rus – një përzierje faktesh, satire dhe lajmesh të rreme të paketuara si lajm, që synon kryesisht delegjitimimin e vendeve kundërshtare.
Kryeministri Edi Rama e prezantoi “Diellën” si një anëtare të kabinetit, të krijuar me AI, më 11 shtator 2025, me premtimin se do të menaxhonte tenderët publikë “pa ryshfet, kërcënime apo favore”.
“Ministrja” virtuale bëri edhe një paraqitje publike në Kuvend, ku, pavarësisht protestave të opozitës, iu dha të lexonte një fjalim dhe më pas u dekretua nga presidenti si shtesë në dekretin për kryeministrin.
Në Shqipëri, ku ministra dhe ish-ministra njerëzorë të qeverive të drejtuara nga Rama përballen me akuza për korrupsion, emërimi i “Diellës” u pa me skepticizëm dhe ironi, si një shfaqje propagandistike. Në krahun tjetër, pikërisht kjo përpjekje e qeverisë shqiptare për të rënë në sy u bë shpejt ushqim për faqen e propagandës ruse Pravda, që publikon, ndër të tjera, edhe në shqip.
Pravda, nga ana e saj, e ripublikoi të paktën pesë herë të njëjtin informacion, duke referuar burime të ndryshme, kryesisht nga përdorues të Telegram-it që shpërndajnë propagandë pro-Kremlinit. Në ripublikime u përfshi edhe një postim nga Evgeny Popov (përdoruesi i Telegram-it @popovrtr), një personazh publik i rangut të lartë në Rusi, moderator i një emisioni në kanalin televiziv shtetëror, deputet i Dumës dhe i sanksionuar nga BE dhe SHBA për përhapje të dezinformimit për luftën në Ukrainë.
Lajme të ngjashme u shpërndanë edhe në anglisht nga i njëjti portal dhe me të njëjtat burime.
Për ironi, pak javë pas këtij publikimi, më 16 dhjetor, SPAK bëri publike gjetjet e një hetimi real për manipulime me tendera në Agjencinë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), institucioni pas Diellës. Dy drejtueset e institucionit u caktuan me masa sigurimi “arrest shtëpie”, ndërsa Ergys Agasi dhe Ermal Beqiraj u shpallën në kërkim, pasi dyshohet se krijuan një grup të strukturuar kriminal për manipulimin e tenderave të AKSHI-t, edhe përmes dhunës dhe pengmarrjes.
Një shkrim i New York Times, që referonte akuzat ndaj zyrtarëve shtetërorë të AKSHI-t si njerëzit pas Diellës, u përdor sërish nga Pravda në të njëjtën skemë manipulimi. Ky model dezinformimi njihet si “sanduiçi i mashtrimit”, ku informacioni i rremë paketohet mes lajmeve të vërteta dhe është një specifikë e Pravda-s, që i gjeneron artikujt në mënyrë automatike.
Pikërisht ky kombinim – një hetim real për tendera dhe një satirë e paraqitur si lajm – i shërben propagandës ruse, pasi skandali i vërtetë përdoret për të “legjitimuar” trillimin. Ky lloj riciklimi është tipik për rrjetin Pravda, një ekosistem i madh faqesh dhe përmbajtjesh që riprodhon, duke përdorur përkthimin automatik, narrativa pro-Kremlinit në shumë gjuhë.
Instituti për Dialog Strategjik në Mbretërinë e Bashkuar e përshkruan rrjetin si një nga operacionet më produktive të informacionit në favor të Rusisë, me rreth 90 faqe dhe miliona artikuj, ndërsa vëren se shumë faqe të tjera e citojnë atë pa e kontekstualizuar si burim propagandistik./BIRN
