Shtetet e Bashkuara dhe Danimarka kanë arritur një marrëveshje të re për sigurinë e Groenlandës, duke zbutur një përplasje diplomatike të krijuar pas kërcënimeve të presidentit amerikan Donald Trump për marrjen e territorit me forcë.
Marrëveshja u njoftua pas muajsh tensionesh, gjatë të cilave Trump ka argumentuar se Groenlanda ka një rëndësi strategjike për sigurinë kombëtare të SHBA-së, për shkak të pozicionit të saj në Arktik dhe pasurive të konsiderueshme minerare.
Trump deklaroi në një postim në rrjetin e tij social se marrëveshja do t’i japë SHBA-së “kontroll të përhershëm mbi sigurinë” e Groenlandës, si dhe mundësinë për të ndërmarrë masat që konsiderohen të nevojshme për mbrojtjen e territorit.
Sipas presidentit amerikan, marrëveshja parashikon gjithashtu që asnjë kundërshtar i SHBA-së të mos mund të mbajë prani ushtarake apo të kryejë investime të ndjeshme në Groenlandë pa miratimin e shprehur me shkrim nga Uashingtoni.
Danimarka: Respektohet sovraniteti i Groenlandës
Kryeministrja daneze Mette Frederiksen konfirmoi marrëveshjen dhe tha se ajo forcon sigurinë në Arktik dhe në zonën e Atlantikut të Veriut.
Frederiksen theksoi gjithashtu se marrëveshja njeh sovranitetin dhe integritetin territorial të Mbretërisë së Danimarkës, si dhe të drejtën e popullit të Groenlandës për vetëvendosje.
Sipas saj, dokumenti do të nënshkruhet në Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara javën e ardhshme, por përpara hyrjes në fuqi do të duhet të kalojë procedurat e nevojshme parlamentare.
Edhe kreu i qeverisë së Groenlandës, Jens-Frederik Nielsen, e përshëndeti marrëveshjen, duke deklaruar se ajo forcon sigurinë e Groenlandës, Danimarkës dhe SHBA-së dhe njeh interesat e groenlandezëve.
Çfarë parashikon marrëveshja?
Teksti i plotë i marrëveshjes ende nuk është bërë publik. Megjithatë, një zyrtar i Departamentit amerikan të Shtetit ka dhënë disa detaje për përmbajtjen e saj.
Sipas zyrtarit, marrëveshja nuk do të skadojë edhe nëse Groenlanda do të bëhet shtet i pavarur në të ardhmen. SHBA-ja do të ketë gjithashtu të drejtë të ndërtojë struktura të reja ushtarake pa pasur nevojë për miratim paraprak nga Groenlanda apo Danimarka.
Marrëveshja parashikon, sipas të njëjtit burim, të drejta të përhershme për akses, bazim dhe fluturime ushtarake, ndërsa vendet jashtë NATO-s do të ndalohen të ndërtojnë baza ushtarake në territor.
Gjithashtu, synohet kufizimi i investimeve nga vende që konsiderohen kundërshtare të SHBA-së, veçanërisht në sektorë strategjikë të ekonomisë groenlandeze. Zyrtari amerikan përmendi konkretisht Rusinë dhe Kinën.
Tensionet për Groenlandën
Marrëveshja vjen pas një periudhe të gjatë tensionesh mes Uashingtonit dhe Kopenhagës. Trump ka kërkuar prej muajsh që SHBA-ja të marrë kontrollin mbi Groenlandën, duke argumentuar se territori është i rëndësishëm për sigurinë amerikane dhe për kontrollin strategjik të Arktikut.
Deklaratat e tij, përfshirë kërcënimet për përdorimin e forcës ushtarake, shkaktuan reagime të forta në Danimarkë dhe në vende të tjera anëtare të NATO-s.
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, e cilësoi marrëveshjen si “historike” dhe një arritje të rëndësishme për SHBA-në, duke thënë se ajo adreson në mënyrë të përhershme shqetësimet amerikane për sigurinë në Groenlandë.
Megjithatë, pa u bërë publik teksti zyrtar, mbeten pikëpyetje se sa ndryshon marrëveshja e re nga marrëveshjet ekzistuese mes SHBA-së dhe Danimarkës. Një marrëveshje e vitit 1951 i jep tashmë Uashingtonit të drejta të gjera për praninë ushtarake në Groenlandë.
SHBA-ja ka aktualisht më shumë se 100 ushtarakë të vendosur në mënyrë të përhershme në bazën Pituffik, në veriperëndim të Groenlandës.
Përtej rëndësisë së saj ushtarake, Groenlanda konsiderohet strategjike edhe për shkak të rezervave të mëdha, kryesisht të pashfrytëzuara, të mineraleve të rralla, të cilat përdoren në prodhimin e teknologjive moderne, përfshirë telefonat celularë dhe automjetet elektrike.
